Yuxuya gedəndə bədənimizin titrədiyini dəfələrlə görmüşük. Bu çox yayılmış hiss beynin iki sahəsinə nəzarət edilməməsi nəticəsində yaranır. Əgər bunu yuxunun bir hissəsi kimi qəbul etsək, boşluğa düşmək hissini alırıq. Buna hipnik qaxac deyilir.
Bu, beynimizin yuxu üçün ətraf mühitlə əlaqəsini kəsdiyi zaman meydana gələn çatışmazlığın göstəricisidir. Yuxu zamanı bədənimiz iflic olur və xarici aləmdə baş verən hadisələrə qarşı həssas oluruq. Amma bizim əzələ nəzarətimiz bir düyməyə basmaqla bitmir. Beynimizin retikulyar aktivləşdirici sistem adlanan bölgəsi tənəffüs kimi əsas funksiyaları idarə edir və özümüzü ayıq hiss etməyimizə kömək edir. Digər tərəfdən, görmə ilə əlaqəli olan ventrolateral preoptik nüvə (optik sinirin qarşısındakı bölgə) yorğunluğu tənzimləyir. Yuxuya gedəndə retikulyar aktivasiya sistemi bədənimizi idarə etməkdən imtina edir və ventrolateral nüvə nəzarəti ələ keçirir.
Bu, yavaş-yavaş sönən işıq açarına bənzəyir, lakin o, həmişə rəvan işləməyə bilər. Oyanıqlığı təmin edən enerji qalıqları qəfil artdıqda bu hərəkətlər baş verir. Amma bunun səbəbi tam məlum deyil. Sürətli göz hərəkətlərindən fərqli olaraq, bu seğirmələrin yuxu görən beyinlə heç bir əlaqəsi yoxdur. Daha doğrusu, günün son qalıqları kimidir. Oxşar əlamətlər insanın başında bomba partlayırmış kimi səslər eşitməsinə səbəb olan “partlayan baş sindromu” adlanan qəribə pozğunluqda da müşahidə olunur. Beynin oyanan və yuxuda olan hissələri arasında nəzarət uğrunda mübarizə gedir, nəticədə ildırım kimi işıqları görür və yüksək səsli partlayışlar eşidir. Bəzi inkişaf etmiş hallarda, bu fenomen həddindən artıq yuxusuzluğa və hətta bədənin naməlum qüvvələr tərəfindən ələ keçirildiyinə dair iddialara səbəb oldu. Ancaq ümumiyyətlə, burada narahat olacaq bir şey yoxdur. Bu yuxuya getmə anında baş verən maraqlı münaqişədir. Mövzu ilə bağlı daha əvvəl yazan psixoloq Tom Staffordun sözlərinə görə, "Yuxu zamanı etdiyimiz hər iki hərəkət növü arasında gözəl bir simmetriya var. Sürətli göz hərəkətləri oyanan dünyada görülə bilən yuxu qalıqlarıdır. Hipnik seğirmələr oyanmağa bənzəyir.Bu yuxu dünyasına soxulan həyat qalıqlarıdır”.
Mənbə:BBC
Tərcümə etdi: Fatimə Şükürova
