Təbii fəlakətlər sırasında olan zəlzələlər fiziki, iqtisadi və sosial dağıntılara səbəb olmaqla yanaşı, fizioloji, koqnitiv, emosional və davranışsal təsirlərə də səbəb olur. Bu normal təsirlər bir aydan çox davam edərsə, mütəxəssisə müraciət etmək lazımdır. Mütəxəssislər, zəlzələdən sonra ən çox travma sonrası stress pozğunliuğu və depressiyaya rast gəlindiyini bildirir və erkən müdaxilənin vacibliyinə diqqət çəkirlər.
Zəlzələ qorxusunun müxtəlif əlamətləri var
"Seysmofobiya" olaraq təyin olunan zəlzələ qorxusu və ya fobiyasının ölüm və ya yaxınlarını itirmək qorxusu olduğunu ifadə edən Gülçin Şenyuva,-"Bu qorxunu yaşayan insanlarda fiziki narahatlıq, narahatlıq, başgicəllənmə, titrəmə, tərləmə, ürək döyüntüsü, və s."Söhbətlərdən uzaq durmaq kimi əlamətlər müşahidə olunur", - dedi.
Zəlzələ təkcə canlılara təsir etmir
Zəlzələlərin insanlara həm fiziki, həm də psixoloji təsirləri olan travmatik yaşantılar olduğunu qeyd edən Gülçin Şenyuva, “Bu travmatik hadisə təkcə zəlzələyə məruz qalan insanları deyil, həm də qurbanların yaxınlarını təsir edir.
“Zəlzələnin yaxından və ya media vasitəsilə şahidi olmuş insanlarla yanaşı, dəstək-yardım fəaliyyətlərində iştirak edən insanlar və/yaxud işçilər də mənfi təsir göstərir”, - dedi.
Reaksiyalar bir aydan çox davam edərsə, diqqətli olun.
Mütəxəssis Klinik Psixoloq Gülçin Şenyuva zəlzələdən sonra verilən reaksiyaların şəxsi xüsusiyyətlərə görə dəyişdiyini ifadə edərək,-“Bunlar anormal bir vəziyyətə normal reaksiya olaraq görülən təbii reaksiyalardır. Bu reaksiyalar fizioloji, koqnitiv, emosional və davranış reaksiyalarına bölünür. Fizioloji reaksiyalar; yorğunluq, ürəkbulanma, baş ağrısı, tiklər, başgicəllənmə. Koqnitiv reaksiyalar; yaddaş problemləri, diqqət problemləri və qərar qəbul etməkdə çətinliklər. Davranış reaksiyaları; yuxu problemləri, tez-tez ağlama, narahatlıq, istəksizlik, spirt və maddə asılılığı. Emosional reaksiyalar; narahatlıq, depressiya, özünü günahkar hiss etmək və özünə və ya başqalarına zərər gözləməsi. “İnsanlarda görülən bu reaksiyalar normal olsa da, diqqətlə izlənilməli və bir aydan çox davam edərsə psixiatriya və/yaxud psixologiyaya müraciət edilməlidir”, - deyə xəbərdarlıq edib.
Stress pozğunluğu və depressiya
Gülçin Şenyuva təbii fəlakətlər arasında yer alan zəlzələnin gözlənilməz olduğunu, insanın acizlik hissi keçirməsinə, həyatında dəyişikliklərə səbəb olduğunu və psixoloji problemlərin ortaya çıxmasına səbəb olduğunu qeyd edərək, "Travma sonrası stress pozğunluğu (TSSB) ) və depressiya zəlzələdən sonra ən çox rast gəlinən psixi pozğunluqlardır”.
Mənbə: npistanbul
Tərcümə etdi: Ləman Əliyeva
