İbtidai sinifdən bəri aldığımız dil təhsilinə nəzər saldıqda kitablardan müəyyən ifadələri öyrənməyə, lüğət və qrammatik bacarıqlara əsaslanan bir tədris modeli var. Bu, qrammatika və lüğətin aktiv və dəqiq öyrənilməsinə imkan yaratsa da, bəzi sahələrdə təcrübə və tətbiq baxımından qeyri-adekvatdır.
Dil öyrənmənin daha effektiv olması üçün daha çox təcrübə və istifadəyə imkan verəcək üsullarla birləşdirilməlidir. Bunun bir yolu filmlər, musiqi və televiziya şouları kimi multimediadan istifadə etməkdir. Başqa bir yol, real həyat vəziyyətlərində dildən istifadə etmək üçün intensiv proqramlar və ya mübadilə proqramları vasitəsilə imkanlar təmin etməkdir. Bu metodların kombinasiyasından istifadə etməklə dil öyrənənlər seçdikləri dildə effektiv ünsiyyət qurmağa imkan verəcək.
Tez-tez deyirlər ki, xarici dili həqiqətən öyrənmək üçün özünü mədəniyyətə qərq etmək lazımdır. Bununla belə, bunu söyləmək etməkdən daha asandır və tez-tez insanlar bu dildə danışanların əhatəsində olmadıqda, hətta yeni bir dil öyrənməyə başlamaqda çətinlik çəkirlər. Hədəf, dilin danışıldığı bir ölkədə yaşasanız belə, dili həqiqətən öyrənmək üçün kifayət qədər məruz qalma tapmaq çətin ola bilər. Bu, xüsusən də tez-tez gündəlik işləri olan və doğma ingiliscə danışanlarla müntəzəm olaraq ünsiyyət qurmaq imkanı olmayan böyüklər üçün doğrudur. Mən başa düşürəm amma danışa bilmirəm! Əminəm ki, həyatımızda heç olmasa bir dəfə bu cümləni eşitmişik.
• Dinləmə və analiz bacarıqları
Uşaqların dilləri böyüklərdən daha asan öyrənə bildiyi ümumi bir inancdır. Bu, tez-tez uşaqların müntəzəm olaraq dilə məruz qalması və böyüklər üçün dil öyrənməsini çətinləşdirə biləcək koqnitiv qərəzlərin hələ inkişaf etməməsi ilə əlaqələndirilir. Ancaq son araşdırmalar göstərdi ki, bu fərq bir vaxtlar düşünüldüyü qədər əhəmiyyətli olmaya bilər. Əslində, böyüklər də dilləri uşaqlar kimi asanlıqla öyrənə bilərlər, əgər onlara düzgün imkan və motivasiya verilsə. Belə fürsətlərdən biri də televizora baxmaqdır.
Araşdırmalar göstərib ki, xarici dildə televiziya proqramına baxmaq böyüklərin danışıq dilini tez və effektiv şəkildə öyrənməsinə kömək edə bilər. Televiziya həm də böyüklərə qrammatika və lüğət öyrənməyə kömək edə biləcək yazılı sözlə tanış ola bilər. Odur ki, yeni dil öyrənmək üçün bir yol axtarırsınızsa, televiziyanın gücünü dəyərləndirin. Bu sadə bir həll kimi görünsə də, uğurun açarı ola bilər.
Dinləmə zəkası nədir ?
Səsləri və musiqini şərh etmək, qavramaq və yadda saxlamaq bacarığıdır. Bu tip zəkaya malik insanlar eşitmə siqnallarını daha asan qavrayırlar və çox vaxt güclü şifahi bacarıqlara malikdirlər. Bu zəka növü musiqi, müəllimlik və natiqlik kimi sahələrdə çalışan insanlar üçün vacibdir.
Dinləmə zəkasına malik insanlar, ümumiyyətlə, melodiyalar və ritmlər üçün yaxşı yaddaşa malikdirlər. Onlar həmçinin müxtəlif alətləri tək səslə müəyyən edə bilirlər. Amma dinləmə zəkası təkcə, musiqidən ibarət deyil. Buraya nitqi eşitmək və anlamaq qabiliyyəti də daxildir.
Dinləmə zəkasına malik insanlar çox vaxt güclü dil bacarıqlarına malikdirlər. Onlar müxtəlif ləhcələri asanlıqla başa düşə bilirlər. Onlar həmçinin adları xatırlamaqda daha yaxşı ola bilərlər.
Vizual intellekt nədir ?
Bu, formalar, hərflər və rənglər kimi vizual məlumatları qavramaq və saxlamaq qabiliyyətidir. Bütün bu bacarıqları bir araya gətirməklə öyrənilən məlumatın qalıcılığı artır. İnternetin yayılması ilə informasiyaya çıxışımız asanlaşdı. İndiki vaxtda təkcə, mühazirələrdən və kitablardan deyil, həm də günümüzün çox hissəsini yanımızda gəzdirdiyimiz internet vasitələrindən istifadə etməklə asanlıqla məlumat əldə edə bilirik. Bu, bizim dilləri öyrənməyimizi asanlaşdırır. Ancaq yadda saxlamaq lazımdır ki, internetdəki məlumatların hamısı dəqiq deyil. Oxuduğumuz hər şeyə inanmazdan əvvəl faktları və mənbələri yoxlamaq vacibdir. Bununla belə, internet vizual intellektimizi yaxşılaşdırmaq üçün istifadə edilə bilən əla vasitədir.
Televiziya seriallarına və ya filmlərə baxaraq dil öyrənərkən görüləsi işlər:
• Bəyəndiyiniz, təkrar-təkrar izləməkdən yorulmayacağınız serial və ya film seçmək.
• Əgər bacarırsınızsa, öz xarici dil səviyyənizə yaxın serial seçin. Məsələn, daha çox akademik, tibbi, elmi, tarixi və ya hüquqi söhbətlərə fokuslanan serial seçmək daha çətin ola bilər. Gündəlik söhbətləri olan serial seçmək daha sərfəli olardı.
• Heç vaxt altyazı əlavə etməyin. Altyazılar beyninizi tənbəlləşdirəcək. Türkcə altyazı ilə izlədiyiniz zaman beyin artıq bildiyi bir şey üzərində cəmləşərək ingiliscə ən çox bir neçə sözü qəbul edə biləcək. Bununla belə, ingilis dilini altyazısız izləmək əvvəlcə bizə çətinlik yarada bilsə də, zaman keçdikcə sözləri tez öyrənməyimizə kömək edəcək.
• Bütün bunları nəzərə alsaq, qrammatik nümunələr, söz əzbəri kimi ağrılı proseslərə baxmayaraq başa düşə və təsirli danışa bilmədiyimiz xarici dil öyrənmə prosesinə yeni yanaşma olan serial və filmlərə baxaraq öyrənməyi təsirli hesab etmək olar. Dili asan, sürətli və əyləncəli şəkildə öyrənmək istəyənlər üçün seçim qarşıdadır.
Mənbə: www.iienstitu.com
Tərcümə etdi: Günay Ələsgərova
