Oxumaq bəşər övladına xas olan və müasir dünyada yaşamaq üçün vacib olan bir bacarıqdır. Odur ki, ibtidai təhsilin təməli oxumağı öyrətməklə başlayır. Uşağın ibtidai məktəbdə oxumağı öyrənmə sürəti ilə valideynlərin və ümumilikdə cəmiyyətin gələcək uğurları arasında əlaqənin olduğu düşünülür. Disleksiya uşağın oxumağı öyrənərkən zehnində sözlərin şifrəsini açmaqda problem olmasıdır.
Sözün dekodlanması pozğunluğu, xüsusən, mətni yüksək səslə oxuyarkən dəqiqliyin və axıcılığın pozulması ilə ifadə edilir. Disleksiya cəmiyyətdə rast gəlinən nadir xəstəliklərdən biridir və xalq arasında öyrənmə qüsuru kimi tanınır. Bununla belə, disleksiya öyrənmə qüsuru deyil, məşhur inancın əksinə olaraq, öyrənmə pozuqluğudur və zehni gerilik ilə heç bir əlaqəsi yoxdur.
1890-cı illərdə aşkar edilən bu xəstəlik aşkarlandığı insanlar üzərində aparılan müayinələrdə nitq fərqliliyi və yaddaş zəifliyi kimi diqqət çəkib. Disleksiyanın tezliyi cəmiyyətlərdə fərqli olsa da, ABŞ-də aparılan son araşdırma bu xəstəliyin ABŞ əhalisinin 5% -dən 15% -ə qədərində olduğunu göstərib.
Bu göstəricilər disleksiya xəstələrinin nisbətinin digər xəstəliklərlə müqayisədə heç də aşağı olmadığının sübutudur. Bu rəqəmləri nəzərə alsaq, aydın olur ki, disleksiya xəstələrinin cəmiyyətə inteqrasiyası lazımdır. Bu gün bir çox insan disleksiyaya malik olsa da, bu pozğunluğun onlarda olduğunu bilmədən və ya disleksiyanın nə olduğunu soruşmadan həyatlarına davam edirlər. Cəmiyyət üçün disleksiyası olan şəxsləri müəyyən etmək çətindir. Bu səbəbdən ibtidai məktəb yaşlarında disleksiya diaqnozu qoyulmazsa, disleksiyanın təkrar diaqnozu çox vaxt mümkün olmur.
Bütün bunlara baxmayaraq keçmişə nəzər saldıqda tarixə öz adını yazdırmış bir çox dahilərin disleksiyadan əziyyət çəkdiyi görünür. Məsələn, Albert Eynşteyn, Uolt Disney, Leonardo Da Vinçi və müasir dünyanın ən zəngin və ən ağıllı adamlarından biri olan Bill Qeytsi disleksiya xəstələrinə bir neçə misal göstərmək olar.
Buna görə də disleksiyadan xəbərdar olmaq vacibdir. Erkən yaşda diaqnoz qoyulan, istiqamətləndirilən və dəstəklənən uşaqlarda bu vəziyyətin təsirlərinin qarşısını almaq mümkün ola bilər.
DİSLEKSİYA NƏDİR?
Disleksiya nevroloji bir vəziyyətdir və insanın oxuma, yazma funksiyalarının mənfi təsir göstərdiyi bir xəstəlikdir. Sözləri meydana gətirən simvolları və sözlərin hansı səslərdən düzəldiyini beynin qavrayışı ilə bağlı problem kimi ifadə etmək olar.
Disleksiyası olan insanlar, ümumiyyətlə, ağıllı və çalışqan kimi fərqlənirlər. Lakin disleksiyası olan xəstələrin beyni sözləri fərqli şəkildə emal etdiyi üçün bu, sözlərin deşifrə edilməsini, hərfini və tanınmasını çətinləşdirir. Bu səbəbdən ibtidai məktəb yaşlı xəstələr ətrafdakı insanlar tərəfindən yetərincə başa düşülmədikləri üçün cəmiyyət tərəfindən nəzərə alınmamaq problemi ilə üzləşə bilərlər.
Disleksiyanın əlamətləri hansılardır?
Disleksiya həm böyüklər, həm də uşaqlara təsir edə bilən bir problemdir. Qeyd olunan simptomlar yaşa və bu problemin dərəcəsinə görə dəyişə bilər. Ümumiyyətlə, sözün mənşəyi olan hərflər və sözün nitqə keçməsi ilə bağlı əlamətlər ümumi hesab olunur. Disleksiya oxu problemi kimi təsnif edilir, çünki ibtidai təhsildə savadlılıq təhsili zamanı ümumiyyətlə müşahidə olunur.
Uşağın 1-2 yaşı olan ibtidai məktəbəqədər dövrdə disleksiyanın mövcudluğunu göstərən əlamətlər ola biləcəyi üçün diqqətli olmaq lazımdır. Gələcəkdə disleksiya diaqnozu qoyulma riski xüsusilə 15 ayını tamamlamış, lakin hələ ilk sözünü deyə bilməyən uşaqlarda və 2019-cu ilə qədər ilk cümləsini qura bilməyən uşaqlarda yüksək hesab olunur. Ancaq unutmaq olmaz ki, bu vəziyyət cəmiyyətin bütün üzvləri üçün keçərli deyil.
5 yaşdan kiçik uşaqlarda disleksiyanın olduğunu göstərən bəzi əlamətlər və əlamətlər var:
- Əlifbanın hərflərini öyrənmək və xatırlamaqda çətinlik çəkir
- Özünə qulluq ilə bağlı sözləri öyrənməkdə çətinlik çəkir
- Öz adınızı təşkil edən hərfləri tanımaqda çətinlik çəkir
- Gənc yaşda olan insanlar kimi danışmaqda və ya oxşar sözləri tələffüz etməkdə çətinlik çəkir
- laylalarda və digər folklor mətnlərində qafiyəli naxışları qavramaq qabiliyyətinin olmaması
