Avropada arıların son günləri ola bilər. Yeni araşdırmada elm adamları bölgədəki, vəhşi arı növlərinin dörddə üçünün iqlim dəyişikliyi kimi insanların yaratdığı problemlər səbəbindən yaxın bir neçə onillikdə əhəmiyyətli dərəcədə azalma yaşayacağını proqnozlaşdırırlar. Elm adamları deyirlər ki, bu tənqidi tozlandırıcıların hələ də müəyyən ərazilərdə sığınacaq tapa biləcəyinə ümid olsa da, bu dəqiq deyil.
Arılar (və ya Yaban arıları) dünyada tanınan 250-dən çox növü olan Bombus cinsinə aid həşəratlardır. Digər arılar kimi onlar da yabanı bitkilərin və kənd təsərrüfatı bitkilərinin tozlanmasında mühüm rol oynayırlar, xüsusən də onların ən çox olduğu Şimal yarımkürəsində. Lakin bütövlükdə arılar onilliklərdir ki, Avropa, Şimali Amerika və Asiyada böyük əhali problemi yaşayırlar. Bu azalmanın müxtəlif səbəbləri var, lakin onların arasında yaşayış yerlərinin itirilməsi, iqlim dəyişikliyi və təhlükəli xəstəliklərin yayılmasıdır.
Belçikalı elm adamları Nature jurnalında dərc olunan yeni araşdırmada Avropadakı vəhşi arıların gələcəyini araşdırmağa çalışıblar. Öz proqnozlarını vermək üçün onlar 1900-cü illərə qədər Avropanın əksər hissəsindən toplanmış müvafiq məlumatları təhlil etdilər. Daha sonra onlar arılar üçün iqlimin və yaşayış üçün yararlı torpaqdan istifadənin zamanla necə dəyişəcəyinə dair müxtəlif ssenariləri izah etməyə çalışan modellər yaratdılar.
Komanda, ən çox ehtimal olunan ssenarilərə əsasən, hazırda “Ən az narahatlıq doğuran” növlər (qabaqcıl təhlükə ilə üzləşməyən növlər) kimi təsnif edilən bir çox Avropa arılarının onilliklər ərzində azalmağa başlayacağını proqnozlaşdırdı. Tədqiqata əsasən, 2000-ci ildən 2014-cü ilə qədər mövcud olan diapazonla müqayisədə bu növlərin 38%-dən 76%-ə qədərinin 2061-2080-ci illərdə yaşayış sahəsinin ən azı 30%-ni itirəcəyi proqnozlaşdırılır. Arktikada və yüksək dağlıq bölgələrdə yaşayan vəhşi arılar daha böyük problemlə üzləşirlər. Bu növlərin o vaxta qədər ərazilərinin ən azı 90%-ni itirəcəyi və nəsli kəsilmək üzrədir.
Tədqiqatçıların modelləşdirdikləri bütün ssenarilərdə tapdıqları bir ehtimal, bu növlərin bir çoxunun Skandinaviyanın bəzi hissələrində yaşayış yerləri tapıb sağalmasıdır. Bununla belə, onlar xəbərdarlıq edirlər ki, bu gələcəyə zəmanət verilmir, çünki komandanın modelləri tərəfindən nəzərə alınmayan arıların yaşayış yerləri üçün hələ də başqa təhlükələrin yarana biləcəyi mümkündür.
İqlim dəyişikliyinin və yaşayış yerlərinin itirilməsinin arı populyasiyalarına necə təsir edəcəyini daha yaxşı başa düşmək üçün daha çox araşdırmaya ehtiyac olsa da, ümumi nəticə aydındır: Dünya arılarının taleyi sözün əsl mənasında bizim əlimizdədir.
Mənbə: Chip.com.tr
Tərcümə etdi: Amin Həsənli
