Safra yolu xərçəngi olaraq da bilinən “xolangiokarsinoma” hər yaşda baş verə bilsə də, ən çox 50 yaşdan yuxarı kişilərdə və qadınlarda olur. Nadir bir xərçəng forması olaraq bilinən öd yolları xərçənginin erkən diaqnozu və müalicəsinin düzgün planlaşdırılması həyatı xilas edir.
Müalicə kursu başlamazdan əvvəl qaraciyər əməliyyatı təcrübəsi olan ümumi cərrahiyyə, qastroenterologiya, radiologiya və onkologiya həkimlərini əhatə edən fənlərarası bir yanaşma əsasında fəaliyyət göstərən bir şura tərəfindən xəstələrin qiymətləndirilməsi müalicənin müvəffəqiyyətinə kömək edir. Dosent həkim Türkmən Bahadır Arıkan öd yollarının xərçəngi və onun müalicəsi haqqında danışıb.
Onun müalicəsi növündən asılıdır
Öd yolları, qaraciyər tərəfindən istehsal olunan ödün onikibarmaq bağırsağa daxil olduğu kanallardır. Safra, qidadakı yağları mexaniki olaraq parçalayaraq həzm etməyimizə kömək edir. Digər tərəfdən, öd yolları xərçəngi, öd yollarının hansı hissəsində xərçəng meydana gəldiyinə görə fərqli növlərə bölünür. Müalicə isə növündən asılı olaraq dəyişir.
Qaraciyərdə öd yolu xərçəngi (intrahepatik xolangiokarsinoma): qaraciyərdə kiçik öd yollarından ibarətdir və bəzən qaraciyər xərçəngi növü kimi təsnif edilir.
Əsas öd yollarının qovşağında öd yollarının xərçəngi (Hilar xolangiokarsinoma) qaraciyər yaxınlığında yerləşən öd yollarında əmələ gəlir. Bu növə perihilar xolangiokarsinoma da deyilir.
Pankreasda, pankreasın yanında öd yollarının şişməsi (distal xolangiokarsinoma): öd yolunun onikibarmaq bağırsağa ən yaxın hissəsində meydana gəlir. Bu növə ekstrahepatik xolangiokarsinoma da deyilir. Bu tip müalicə pankreas təzyiq yaraları kimi müalicə olunur.
Sarılıq ilə özünü göstərir
Kiçik öd yollarından (periferik xolangiokarsinomlar) əmələ gələn şişlər qaraciyərdə əmələ gəlir, əsas öd yollarından çıxan şişlərdə isə sarılıq ön plana çıxır.
* Dərinin və gözlərin ağlarının sararması, sarılıq
* Şiddətli dəri qaşınması
* Tünd sidik
* Zəiflik
* Sağ tərəfdə, qabırğaların altında qarın ağrısı
* Pəhriz olmadan arıqlamaq
Davamlı yorğunluq, kilo itkisi, qarın ağrısı, sarılıq və ya digər simptomlar varsa, dərhal bir mütəxəssis həkimə müraciət edilməlidir.
Xərçəng riskini artıran 7 faktordan çəkinin!
Öd kisəsi xərçəngi riskini artıra biləcək amillər aşağıdakı kimi sadalana bilər:
* Birincili sklerozan xolangit adlanan öd yolu xəstəliyinə diqqət yetirilməlidir.
* Xroniki qaraciyər xəstəliyi riskini artırır.
* Genişlənmiş və nizamsız öd yollarına səbəb olan xoledokal kist ilə doğulan insanlar xolangiokarsinoma riski yüksəkdir.
* Cənub-Şərqi Asiyada xolangiokarsinoma, çiy və ya az bişmiş balıq yeməkdən yarana biləcək parazitlərin yaratdığı qaraciyər infeksiyası ilə əlaqələndirilə bilər.
* Xolangiokarsinoma ən çox 50 yaşdan yuxarı yetkinlərdə olur.
* Siqaret çəkmək xolangiokarsinoma riskinin artması ilə əlaqələndirilir.
* Tip 1 və ya Tip 2 diabetli insanlarda xolangiokarsinoma riski artmış ola bilər.
Safra xərçəngi inkişaf riskini azaltmaq üçün siqaret dayandırılmalıdır. Siqaret çəkmək xolangiokarsinoma riskinin artması ilə əlaqələndirilir. Qaraciyər çatışmazlığı (qaraciyər sirozu) riskini azaltmaq üçün alkoqoldan imtina etməli və kilo nəzarətini qoruyaraq qaraciyəri piylənmədən qorumalısınız.
Erkən diaqnoz çox vacibdir
Safra xərçəngindən şübhələnən xəstələr qaraciyər cərrahına müraciət etməlidirlər. Erkən diaqnoz və müalicə öd xərçəngi müalicəsinin açarıdır. Safra xərçəngi müalicəsi ümumiyyətlə qaraciyərin şiş hissəsinin çıxarılmasını əhatə etdiyindən, safra xərçəngi müalicəsi qaraciyər cərrahının səlahiyyətindədir. Öd yollarının xərçəngi; qan testi, görüntüləmə və bəzən qaraciyər biopsiyası ilə diaqnoz qoyulmalı və müalicə planı hazırlanmalıdır. Şişin ölçüsü, yeri, əsas damar quruluşlarına yaxınlığı, öd yolunun tıxanması, qaraciyər funksiyası və digər orqanlara yayılması hərəkət kursunu təyin edir. Safra xərçəngi üçün qızıl standart müalicə, mümkünsə cərrahi rezeksiyadır. Qaraciyər / öd yollarının rezeksiyası öd xərçəngi müalicəsi üçün yeganə ümiddir. Bu günə qədər sistemli kemoterapiya safra yollarının xərçənginə zəif reaksiya verir. Qaraciyərin cərrahi rezeksiyasından əvvəl sarılığı aradan qaldırmaq üçün bəzən öd yollarına bir kateter qoyulmalıdır. Bu prosedur qastroenteroloq və ya müdaxilə rentgenoloqu tərəfindən həyata keçirilə bilər. Şiş hissəsi çıxarıldıqdan sonra qalan qaraciyər həcmi yetərli olmaya bilər, bu vəziyyətdə əməliyyatdan əvvəl qalan qaraciyərin böyüməsi üçün qaraciyər damar tıxanıqlığı əməliyyatı (portal damar embolizasiyası) tələb oluna bilər. Təcrübəli qaraciyər cərrahı, xüsusilə qaraciyər həcminin 70% - ə qədər qaraciyər rezeksiyası tələb edən xəstələrdə əməliyyatdan sonrakı qaraciyər çatışmazlığının qarşısını almaq üçün dəqiq bir müalicə planı hazırlayacaqdır. Bu əməliyyat zamanı regional limfa düyünləri də çıxarılır. Əksər xəstələr uzunmüddətli ümumi sağ qalma üçün əməliyyatdan sonrakı kimyəvi terapiyaya ehtiyac duyurlar. Safra xərçəngi tam cərrahi rezeksiya ( çıxarılma) və əməliyyatdan sonrakı kemoterapinin birləşməsi ilə müalicə edilə bilər.
Mənbə: CNN Türk
Tərcümə etdi: Aysu Əsədova
