Dehidrasiya qəbul etdiyinizdən daha çox maye istifadə etdikdə və ya itirdikdə baş verir və nəticədə bədəndə normal funksiyaları yerinə yetirmək üçün kifayət qədər su və maye olmur.
Dehidrasiya nədir?
Su bütün canlıların həyatı üçün əvəzolunmaz qidadır. Su insan bədəninin təxminən 50-60%-ni təşkil edir. Başqa sözlə, insan bədəninin əsas mayesi sudur. İstilərin artmağa başladığı yay günlərində suyun əhəmiyyəti daha da ön plana çıxır.
Sağlam bir həyat üçün bədəndən çıxarılan mayenin miqdarı alınan maye miqdarından çox olmamalıdır. Ancaq bəzən müxtəlif səbəblərdən bədəndə olması lazım olduğundan daha çox maye itkisi olur. Bu vəziyyət susuzlaşdırma adlanır. Erkən müalicə olunmayan susuzlaşdırma ciddi nəticələrə səbəb ola bilər.
Dehidrasiya necə yaranır?
Dehidrasiya bədənin müxtəlif səbəblərdən lazım olduğundan daha çox maye itirməsidir. Yeməyin həzm edilməsindən tutmuş orqanizmdə kimyəvi reaksiyaların həyata keçirilməsinə və bədən istiliyinin saxlanmasına qədər bir çox funksiyaları olan su olmadan insan yalnız bir neçə gün yaşaya bilər. Bədənin maye-elektrolit balansının pozulması bir çox orqanların, xüsusən də böyrəklərin zədələnməsinə səbəb olur.
Normal şəraitdə bədəndən xaric edilən maye qəbul edilən maye ilə tarazlıqda olmalıdır. Bədəndən mayenin çıxarılmasına cavabdeh olan əsas orqan böyrəklərdir. Böyrəklər vasitəsilə gündə təxminən 1500 ml maye bədəndən xaric olur.
Bundan sonra dəri, bağırsaqlar və tənəffüs gəlir. Normal şəraitdə susuzluq hissi ilə bədən maye itirdiyini və itirilmiş mayenin əvəz edilməsi lazım olduğunu bildirir. Ancaq susuzluq baxımından ən çox diqqətə ehtiyacı olan qrup körpələrdir, çünki susuzluğunu ifadə edə bilmirlər. Bundan əlavə, böyrək funksiyalarının pozulması, ishal, həddindən artıq tərləmə, uzun uçuş səfərləri, yüksək hərarət və qusma nəticəsində bədəndə maye itkisi baş verə bilər.
Maye bədəndən çıxarılarkən, sağlamlıq üçün çox vacib olan natrium və kalium kimi minerallar da bu maye ilə xaric olur. Bədən su,digər qida və içkilərlə itirdiyi maye və mineralları geri qaytara bilmirsə, bədənin maye-elektrolit balansı pozulur. Maye-elektrolit balansının pozulması bir çox orqan və toxumalara mənfi təsir göstərir.
Dehidrasiyanın əlamətləri hansılardı?
Susuzluq həmişə bədənin suya ehtiyacının etibarlı erkən göstəricisi deyil. Bir çox insanlar, xüsusən də yaşlılar susuz qalmayana qədər susuzluq hiss etmirlər. Buna görə də isti havalarda və ya xəstələnəndə suyun qəbulunu artırmaq çox vacibdir.
Dehidrasiya əlamətləri yaşa görə dəyişə bilər. Körpələrdə və ya gənc uşaqlarda ağızda quru və yapışqanlıq, ağlayanda göz yaşının olmaması, 3 saat ərzində yaş bezlərin olmaması, gözlərin və yanaqların çökməsi, kəllə sümüyünün yuxarı hissəsində batmış yumşaq ləkə, halsızlıq və ya əsəbilik.
Yetkinlərdə həddindən artıq susuzluq, daha az sidiyə getmə, əzələ krampları, tünd sidik, yorğunluq, aşağı qan təzyiqi, başgicəllənmə, şüurun bulanması, şüurun itirilməsi və əsəbilik, qarışıqlıq.
Dehidrasiyanın müalicə üsulları nədir?
Susuzlaşdırmanın ən təsirli müalicəsi itirilmiş mayeləri və itirilmiş elektrolitləri doldurmaqdır. Susuzlaşdırma müalicəsinə düzgün yanaşma yaş, şiddət və dehidrasiyanın səbəbindən asılıdır.
Ümumiyyətlə, yüngül və orta dərəcədə dehidrasiya zamanı suyun qəbulunun artırılması ən uyğun həlldir. Həddindən artıq məşq səbəbiylə maye itkisi üçün tərkibində elektrolitlər olan mayelərə də üstünlük verilə bilər. Şiddətli susuzlaşdırmada xəstəni ən yaxın tibb müəssisəsinə aparmaq çox vacibdir.
İshal, qusma və qızdırma səbəbiylə susuz qalan körpələr və uşaqlar üçün reseptsiz oral rehidrasiya məhlulundan istifadə edin. Bu məhlullar həm mayeləri, həm də elektrolitləri doldurmaq üçün müəyyən nisbətdə su və duz ehtiva edir.
İshal, qusma və ya qızdırma nəticəsində yüngül və ya orta dərəcədə dehidrasiya olan böyüklərin əksəriyyəti daha çox su və ya digər mayelər içməklə vəziyyətlərini yaxşılaşdıra bilər.
İsti və ya rütubətli havada çöldə işləyirsinizsə və ya məşq edirsinizsə, soyuq su ən yaxşı seçimdir. Elektrolitlər və karbohidrat məhlulu olan idman içkiləri də kömək edə bilər. Şiddətli susuzluq halları venadaxili duzların və suyun köməyi ilə daha sürətli bərpa edilə bilər.
Mənbə: NTV
Tərcümə etdi: Lamiyə Cənnətzadə
