Triqliseridlərin və pis xolesterolun (LDL) artmasının infarkt və insult riskini də artırdığını qeyd edən nevroloq Dərya Uludüz: “ bu dəyər qan testində də nəzərə alınmalıdır, əgər yüksəkdirsə, mütləq endirilməlidir “dedi.
Qan yağ göstəricilərimiz xəstəlik halında və ya nəzarət testlərində də yoxlanılır. Ancaq ümumiyyətlə LDL xolesterolumuza əhəmiyyət vermirik və qalanlarına çox diqqət yetiririk. Halbuki triqliseridlərin artması xolesterol qədər vacibdir, nevrologiya mütəxəssisi professor vurğulayır. Həkim Dərya Uludüz deyir: “triqliseridlər qanda olan və bədənə enerji verən mumlu yağlardır. İnsan bədəni yeməkdən dərhal sonra istifadə edilməməsi lazım olan kaloriləri triqliseridlərə çevirir.
Bədən üçün faydaları nələrdir?
Sağlamlığımız üçün triqliseridlərə ehtiyacımız var. Triqliserid enerji saxlama forması kimi müəyyən edilə bilər. Yemək yeyəndə bədənimiz bütün lazımsız kaloriləri yağ hüceyrələrində və orqanlarda triqliserid şəklində saxlayır. Bu enerji əzələlərdə istifadə olunur. Triqliserid bədən istiliyini tarazlıqda saxlayır, orqanları xarici təsirlərdən qoruyur. İmmunitet sistemini gücləndirir, hüceyrələri və bədəni qidalandırır. Karbohidratlar və zülallardan iki dəfə çox enerji daşımaq qabiliyyətinə malikdir. Ancaq bu yağlar qanda yüksək səviyyəyə yüksəldikdə ciddi xəstəliklər qaçılmaz olur.
Bu hansı problemlərə gətirib çıxarır?
Triqliserid səviyyəsi yüksəkdirsə, bu, həmin orqanda saxlanılan triqliseridlərin problemlərə səbəb olmağa başladığı deməkdir. Məsələn, qaraciyərin böyüməsi qaraciyərin yağlanmasına, pankreasın böyüməsi isə pankreas funksiyasının pozulmasına, hipertenziyaya və diabetə səbəb ola bilər. Yüksək triqliseridlər ateroskleroza səbəb olur. Bu vəziyyət öz növbəsində insult, ürək xəstəliyi və infarkt riskini artırır.
Niyə yüksəlir?
Tez-tez yandırdığınızdan daha çox kalori qəbul edirsinizsə, triqliserid səviyyəniz artacaq. Normalda qanda triqliserid səviyyəsi 150 mq/dL-dən aşağı olmalıdır. Bu səviyyələr tez-tez yüksək qan şəkəri olan insanlarda, həmçinin obez və metabolik sindromlu insanlarda artır. Tiroid xəstəliyi, həddindən artıq spirt qəbulu, doğuşa nəzarət həbləri də triqliserid səviyyələrini artıra bilər.
Triqliserid səviyyəsini necə normaya salmaq olar?
1 - əlavə çəkidən qurtulmağa çalışın
Əgər artıq çəkiniz varsa, arıqlamağa çalışın. Hətta bir neçə kilo itirmək triqliserid səviyyəsini aşağı salacaq.
2-alkoqoldan uzaq durun
Alkoqol kalori və şəkərlə zəngindir. Hətta az miqdarda spirt triqliserid səviyyənizi artıra bilər.
3 – mütəmadi olaraq idman edin
Demək olar ki, hər gün ən azı 30 dəqiqə məşq etməyi hədəfləyin. Mütəmadi idman triqliseridləri azaldır və yaxşı xolesterolu (HDL) artırır. Gündəlik gəzin, üzün və ya aerobik məşq edin. Buna vaxtınız yoxdursa, ən azı 10 dəqiqəlik məşqlə başlayın. Qısa bir gəzintiyə çıxın, pilləkənlərlə qalxın və televizora baxarkən məşq edin.
4-çox kalori qəbul etməyin
Bilin ki, qəbul etdiyiniz əlavə kalori triqliseridlərə çevrilir və yağ kimi yığılır. Kalorilərin azaldılması triqliserid səviyyələrini də aşağı salacaqdır.
5-sağlam yağları seçin
Trans yağlar otaq temperaturunda dondurulan yağlardır. Süni şəkildə istehsal olunur, yəni maye bitki yağlarının daha sərtləşən hidrogenlə doyması ilə əldə edilir. Rəf ömrünü uzatmaq üçün kartof cipsi, hazır tortlar, peçenye kimi qidalara trans yağlar əlavə edilə bilər. Digər tərəfdən, doymamış yağlar bədənin ehtiyac duyduğu əsas yağ turşularının ən yaxşı mənbəyidir. Otaq temperaturunda maye şəklində olurlar və böyük əksəriyyəti bitki mənşəlidir. Zeytun və qoz-fındıq kimi bitkilərdə olan doymamış yağları istifadə etməyə çalışın. Həftədə 2 gün omeqa-3 yağ turşuları olan somon və skumbriya kimi balıqları hədəfləyin. Omeqa-3 ilə zəngin qozları da mütəmadi olaraq qəbul edin.
6-şirin və zərif qidalardan çəkinin
Şəkər və ya ağ unla hazırlanan qidalar kimi sadə karbohidratlar yemək triqliserid səviyyənizi artırır. Qəbul etdiyiniz şəkər qaraciyərdə triqliseridlərə çevrilir. Xüsusilə qarğıdalı siropu, konsentrat meyvə şirələri, meyvə qatıqları və dondurma kimi bəzi şəkərli qidalardan çəkinməliyik. Bu vaxt gizli şəkər olan qidaları da aradan qaldırmalıyıq. Şəkərsiz ketçup, mayonez, salat sousları kimi bir çox qidada şəkər var və fərqli bir adla gəlir. Buna görə etiketləri oxumaq vərdişinə sahib olun və yeyəcəyiniz qidaların tərkib hissələrinə baxın və karamel, qarğıdalı şərbəti, qlükoza şərbəti, səməni şərbəti, pentoza, sorbitol, fruktoza, dekstroz və maltoz deyilənlərdən uzaq durun.
7-yüksək lifli qidalara diqqət yetirin
Lifli qidalar çox kalori qəbul etmədən mədənizi doldurur və həzm prosesini ləngidir. Bu da öz növbəsində uzun müddət toxluq hissini qoruyur. Triqliserid səviyyələrini də azaldır. Lif ən çox yulaf, mərcimək, noxud, lobya, balqabaq toxumu, portağal, brokoli, kahı və Brüssel kələmi kimi qidalarda olur.
Mənbə : Sözcü
Tərcümə etdi: Aysu Əsədova
