Hər il alimlər çoxsaylı antibiotiklərə davamlı olan bakterial ştammların — superinfeksiyaların — təhlükəsi ilə daha çox üzləşib. Onlarla mübarizə üçün yeni yanaşmalar və orqanizmin müdafiə mexanizmlərinin kəşfi tələb olunub. Belə son kəşflərdən biri — əvvəllər məlum olmayan, israilli tədqiqatçılar tərəfindən aşkarlanmış immunitet sisteminin yeni hissəsi olub.
Araşdırma, orqanizmin öz zülallarını emal edib utilizasiya etdiyi prosesin öyrənilməsi ilə başlayıb — əvvəllər bu, sadəcə hüceyrələrin “təmizlənməsi” ilə əlaqələndirilib. Amma məlum olub ki, bu mexanizmdə başqa bir funksiya da gizlənib: bakteriyaları effektiv şəkildə öldürən maddələr istehsal etmək bacarığı.
İsrailli alimlər müəyyən edib ki, zədələnmiş zülalları təmizləməklə tanınan bədən hissəsi antimikrob molekullarının istehsalına keçə bilib. Yəni o, sadəcə “təmizləyici” deyil, həm də döyüşçü olub.
Bu kəşf infeksiyalara qarşı müdafiə barədə təsəvvürləri dəyişdirib: məlum olub ki, orqanizmdə yalnız klassik immun hüceyrələri (faqositlər, makrofaqlar və s.) deyil, həm də döyüşə qoşula bilən gizli ehtiyat mexanizmləri də mövcuddur.
Araşdırma ətraflı şəkildə göstərib ki, bu rejim necə aktivləşib: infeksiya zamanı, bakteriyalar müqavimət göstərdikdə və ya standart müdafiə zəiflədikdə. O zaman adətən utilizasiya ilə məşğul olan hüceyrələr antimikrob zülallar istehsal etməyə başlayıb.
Alimlər bunu yeni tip antibiotiklərin yaranması üçün potensial yol kimi görüb. Əgər bu rejimin necə işə düşdüyünü dəqiq anlamaq mümkün olsa, onu süni şəkildə aktivləşdirən dərmanlar yaratmaq olar. Bu xüsusilə artıq adi dərmanlara cavab verməyən davamlı ştammlara qarşı dəyərli olub.
Şübhəsiz ki, tədqiqat hələ erkən mərhələdədir. Hansı antimikrob molekulların istehsal edildiyini, onların effektivliyini, mümkün yan təsirlərini və bu prosesi öz hüceyrələrinə zərər vermədən necə idarə etməyi anlamaq lazımdır.
Həmçinin, bu mexanizmin bütün insanlarda mövcud olub-olmadığını və müxtəlif xəstəlikləri olan, immun sistemi zəif olan insanlarda necə işləyə biləcəyini müəyyənləşdirmək vacibdir.
Bu kəşf böyük maraq doğurub: bəlkə də, bu gün yeni antibiotik axtarışı yalnız xarici mənbələrə (yeni maddələrə) deyil, həm də artıq içimizdə mövcud olan — gizli müdafiə mexanizmlərinə yönəldilməlidir.
Əgər hər şey uğurla davam etsə, gələcəkdə infeksiyaların müalicəsi təkcə “xarici” — dərmanlarla deyil, həm də “daxili” — orqanizmin öz müdafiəsini aktivləşdirərək aparıla biləcək.
Mənbə: www.bbc.com
Tərcümə etdi: Fatimə Kərimli
