Kapqra sindromu ən sirli və nadir psixi pozğunluqlardan biri olub. Onun mahiyyəti ondan ibarət olub ki, insan inanıb: ona yaxın olan insanlar, dostlar və ya hətta həyat yoldaşları dəqiq əkizlərlə əvəz olunublar. O, görünüşü, səsi, davranış tərzini tanıyıb, amma qarşısında saxtakar olduğuna qəti əminlik hiss edib.
Bu fenomen ilk dəfə 1923-cü ildə fransız psixiatrı Jozef Kapqra tərəfindən təsvir olunub və onun şərəfinə adlandırılıb. Onun pasiyenti israr edib ki, ərini və qonşularını surətlər əvəz ediblər. Ona elə gəlib ki, «orijinal» insanlar harasa yoxa çıxıblar, yenilər isə sadəcə onları təqlid ediblər.
Müasir alimlər Kapqra sindromunu beynin işindəki pozğunluqlarla əlaqələndiriblər, xüsusilə görmə qavrayışına və emosional bağa cavabdeh olan sahələrlə. İnsan üzləri tanıya bilib, amma onda «tanıma» və emosional bağlılıq hissi oyadan mexanizm pozulub. Nəticədə beyin belə deyib: «Bəli, o, ərimə oxşayır, amma mən hiss etmirəm ki, bu, odur».
Bu pozğunluq daha çox demensiyası, Altsheymer xəstəliyi olanlarda və ya kəllə-beyin travmalarından sonra rast gəlinib. Bəzən o, şizofreniya çərçivəsində də özünü göstərib. Xüsusilə ağır hallarda Kapqra sindromu əşyalara da şamil olunub: xəstə iddia edib ki, onun evi — gerçək deyil, əşyaları isə surətlərlə əvəz olunublar.
Pasiyentin qohumları üçün bu, həqiqi bir sınaq olub. Təsəvvür et: sevimli həyat yoldaşı birdən ərini «saxtakar» olmaqda ittiham edib və ya uşaq anasının əslində ana olmadığını deyib. Bu, inamı dağıdıb və birgə həyatı son dərəcə ağırlaşdırıb.
Psixoloqlar hesab ediblər ki, burada sakitliyi qorumaq və qarşıdurmadan qaçmaq vacib olub. İnsana onun səhv etdiyini sübut etmək, demək olar ki, mənasız olub — çünki onun qavrayışı təhrif olunub. Ən yaxşı yol dəstəkləyici terapiya, dərman müalicəsi və narahatlığın azaldılmasına, koqnitiv funksiyaların bərpasına yönəlmiş psixoterapiya olub.
Maraqlıdır ki, Kapqra sindromu tez-tez kinematoqrafiyanı ilhamlandırıb. Məsələn, «Bədən oğrularının hücumu» və «Müəmmalı dəri» filmlərində süjet insanların surətlərlə əvəz olunması ideyası üzərində qurulub. Bu hekayələr dəhşət saçıb, çünki onlar yaxınlara olan əsas etimadımızla oynayıblar.
Nadir olmasına baxmayaraq, Kapqra sindromu halları hələ də qeydə alınıb. Həkimlər qeyd ediblər: neyroelmin inkişafı artdıqca biz beynin vizual obrazları və emosiyaları necə birləşdirdiyini daha yaxşı anlamağa yaxınlaşmışıq. Ola bilsin ki, bu fenomenin sirrinin açılması insan şəxsiyyətinin təbiətini daha yaxşı anlamağa kömək edib.
Mənbə: www.nlm.nih.gov
Tərcümə etdi: Fatimə Kərimli
