Qaranlıqda şam alovunun dalğalanmasında sehrli bir şey olub. O, baxışları cəlb edib, valeh edib və sanki bizimlə sözsüz anlaşılan bir dildə danışıb. Bəs niyə od insana bu qədər güclü təsir edib?
Od tarixin gedişatını dəyişən ilk kəşflərdən biri olub. İbtidai insan üçün o, xilas yolu idi — isidib, yırtıcılardan qoruyub, yeməyi bişirməyə imkan verib. Alimlər güman ediblər ki, məhz odun sayəsində insan beyni inkişaf edib: termiki işlənmiş qida daha asan həzm olunub və daha çox enerji verib. Psixoloqlar fərziyyə irəli sürüblər: oda olan sevgi — genetik yaddaşın izi olub. Minlərlə nəsil insan onu təhlükəsizliklə və həyatla əlaqələndirib. Buna görə də milyon illər sonra belə, şam alovuna baxanda biz sakitlik hiss etmişik.
Müasir tədqiqatlar təsdiqləyiblər ki, oda baxmaq kortizol (stress hormonu) səviyyəsini azaldıb və ürək döyüntüsünü yavaşıdıb. Alovun ritmik dalğalanması beyni yüngül meditasiya vəziyyətinə salıb. Elə buna görə də bir çox praktikalarda, meditasiyada şamdan onun alovuna diqqət mərkəzləşdirmək üçün istifadə olunub.
Müxtəlif xalqlarda od müqəddəs qüvvələrlə bağlı olub. Qədim Yunanıstanda o, həyat və ilahi başlanğıcı təcəssüm etdirib, Hindistanda isə Agni tanrısı insanlar və tanrılar arasında vasitəçi hesab olunub. Xristianlıqda şam inancın, duaların və mənəvi işığın simvolu olub. Pagan rituallarında od təmizlənmə və ruhlarla ünsiyyət üçün istifadə olunub.
Bu gün biz şamlardan əsasən rahatlıq və ya estetika üçün istifadə edirik. Onlar ab-hava yaradıblar, məkanı “canlı” ediblər. Amma bunda da dərin məna var: od icmanın mərkəzi olub və insanlar özlərini bütövün bir hissəsi kimi hiss etmək üçün tonqalın ətrafında yığışıblar.
Bəzi psixoterapevtlər pasiyentlərinə rahatlıq üçün şamlardan istifadə etməyi tövsiyə ediblər. Alova baxmaq narahat fikirlərlə daha yaxşı mübarizə aparmağa kömək edib, aromatik şamlar isə qoxu vasitəsilə əlavə təsir verib.
Şamlarla bağlı çoxlu ənənələr olub. Ad günü tortu şamsız olmayıb, onları kilsələrdə yandırıblar, toy və dəfn mərasimlərində istifadə olunub. Və hər zaman bu, keçidin, ümidin və ya xatirənin simvolu olub.
Maraqlıdır ki, sadəcə şama baxmaq da beyin ritmlərinə təsir edib. Alova baxan insanlarda alfa dalğalarının aktivliyi artıb, məhz o dalğalar ki, rahatlama və yaradıcılıqla bağlıdır. Rəssamlar və yazıçılar tez-tez şam obrazına müraciət ediblər. O, həyatın ötüb-keçməsini (sönən şam) simvollaşdırıb, amma eyni zamanda ümid işığını da ifadə edib. Poeziyada şam tez-tez insanın ruhu ilə assosiasiya olunub.
Bu gün şam bizim üçün zərurət deyil, seçimdir. Biz onu yandırırıqsa, deməli, yavaşımaq, əhval yaratmaq, gurultudan uzaqlaşmaq istəyirik. Elə onda da onun sehri üzə çıxır: şam keçmişlə bu günü birləşdirib, bizi qədim rituallarla bağlayıb və eyni zamanda müasir evdə bizə rahatlıq bəxş edib.
Beləliklə, şam sadəcə mum parçası deyil. Bu bizi insanlığın tarixi, öz psixikamız və dərin arxetiplərlə bağlayan kiçik bir alətdir. Hər dəfə şam yandıranda biz qədim yaddaş mexanizmini işə salmışıq. Bəlkə də məhz buna görə alov baxışlarımızı cəlb edib və ruhumuzu sakitləşdirib.
Mənbə: www.imaginfires.co.uk
Tərcümə etdi: Fatimə Kərimli
