Bir neçə il əvvəl İsrail Dövləti İkinci Dünya Müharibəsi zamanı göstərdiyi şücaət və qəhrəmanlığa görə Macarıstan ordusunun keçmiş zabiti kapitan Lászlo Okskay-ı təltif edib. Kapitana hörmət edən və onu Millətlər Arasında Ədalətli elan edən rəsmi elanda deyilir: "Kapitan Okskay 2000-dən çox yəhudini nasist ölüm düşərgələrindən xilas etmək üçün özünün və ailəsinin həyatını riskə atıb". Kapitan László Okskay 1893-cü ildə indiki Bratislava (Slovakiya) ərazisində macar zadəgan ailəsində anadan olub. Birinci Dünya Müharibəsində Avstriya-Macarıstan Ordusunda topçu kimi xidmət edən Okskay döyüşdə yaralanıb. 1919-cu ildə o, kontr-admiral Miklós Horthy-nin Milli Ordusuna könüllü kimi qatılıb. Daha sonra, iki dünya müharibəsi arasında Okskay Macarıstan-Amerika Neft Şirkətinin nümayəndəsi vəzifəsində çalışıb.
Mülki olaraq qalmaq əvəzinə, kapitan Okskay 1943-cü ildə yenidən könüllü olaraq hərbi xidmətə girib və 101/359 nömrəli yəhudi fəhlə batalyonunun komandiri olub, rəsmi olaraq alman ordusu üçün geyimlər toplayıb tikdirib. Okskayın tədbirə rəsmi dəvətnamənin mətninə əsasən, 200 nəfərdən ibarət batalyon sonunda qaçmış yəhudilər, “antisemitizm hücumlarından sağ çıxanlar, əmək düşərgələrinin AWOL üzvləri, uşaq evlərindən xilas edilmiş uşaqlar və nasist zülmünün digər qurbanları” daxil olmaqla 2500 nəfəri əhatə edirdi. Kapitan Okskay və işçiləri yemək, dərman və şəxsi əlaqələrindən istifadə edərək himayəsində olan bir çox yəhudi üçün rəsmi sənədlər əldə ediblər. Bir neçə məlumatda onun Hitlerlə əməkdaşlıq edən və 15 oktyabr 1944-cü ildən 28 mart 1945-ci ilə qədər idarə edən Macarıstanın milli sosialist partiyası olan Ok Xaç Partiyasının üzvlərinə qarşı silahlı mövqe nümayiş etdirdiyi bildirilir. Xüsusilə belə bir hadisədə guya o, öz batalyonunu “Ox Krossers”dən müdafiə edib. O dövrlərin absurdluğunu vurğulayan “azad edən” Sovet Qırmızı Ordusu Okskay batalyonunun bütün kişi üzvlərini (guya Sibirə əməkdaş kimi) demək olar ki, deportasiya edib, lakin onların hamısı deportasiyadan yaxa qurtara bilib. Kommunist nöqteyi-nəzərindən Okskay mürtəce, kapitalist və faşist bir zadəgan olub, hərbi keçmişi yanlış tərəfdə olub və "imperialist" Alman-Amerika münasibətləri var idi, buna görə də Sovetlər ölkəni işğal edəndə müharibənin sonunda təhlükə altında idi. O, 1947-ci ildə ailəsi ilə birlikdə ABŞ-a mühacirət edib, Kinqstonda , Nyu-Yorkda gecə gözətçisi işləyib və 1966-cı ildə az qala unudulmuş halda ölüb. Kommunizmin süqutundan sonra Budapeştin Şəhər Parkında onun xatirəsinə abidə ucaldılıb və macar kinorejissor Gergely Fonyo onun haqqında sənədli film çəkib.
Mənbə:mandiner
Tərcümə etdi:Fidan Şahbazlı
