Yerin səthi əsasən dərin okeanlardan ibarət olsa da, yeni tədqiqatlar planetimizin ən böyük ekosisteminin dibini nə qədər az tədqiq etdiyimizi ortaya qoydu.
Okean Kəşfləri Liqası, Skripps Okeanoqrafiya İnstitutu və Boston Universitetinin tədqiqatçıları ictimaiyyətə açıq məlumatlardan indiyə qədər dərin dəniz dibinin nə qədər vizual olaraq qeydə alındığını hesabladılar.
67 illik qeydə alınmış dərin dəniz dalğıcları zamanı bəşəriyyətin dərin dəniz dibinin yalnız 0,0006-0,001 faizini kəşf etdiyi məlum olur. Bu yuxarı təxmin 3,823 kvadrat kilometr (1,476 kvadrat mil) sahəyə uyğundur; Bu, Amerikanın ən kiçik əyalətlərindən biri olan Rhode Island-dan bir qədər böyük və ya Belçikanın onda biri qədər ərazidir.
Aparıcı müəllif və dərin dəniz tədqiqatçısı Katherine Bell və onun komandası bu proqnozları daha yaxşı başa düşməyimizə kömək etmək üçün bir neçə vizual müqayisə təqdim etdi.
Dərin dəniz dibi ilə Belçikanın vizual müqayisəsi
Məsələn, aşağıdakı şəkil ABŞ-ın şərq sahillərində yerləşən dərin dəniz dibini göstərib.
Avropa ilə daha çox tanış olanlar üçün eyni miqdarda dərin dəniz dibi, Belçika üstündə yerləşdirildiyi kimi təqdim olunub.
Tədqiqatçılar qeyd ediblər ki, bizdə yalnız dərin dəniz dibinin kiçik bir faizinin vizual qeydi var. Yenə də bu ekosistem Yer səthinin 66 faizini əhatə edir.
Müşahidələrin 30 faizi 1980-ci ildən əvvəlki aşağı rezolyusiyaya malik ağ-qara fotoşəkillərdən ibarətdir.
Tədqiqatın müəllifləri 200 metrdən daha dərinliyə dalışların 43 000-dən çox qeydini toplayıb və bu məlumatlardan dərin dəniz kəşfiyyatının tarixi inkişafını araşdırmaq üçün istifadə ediblər. Bu qeydlər özəl sektorduryağvə qaz kəşfləri daxil edilmir.
Dərin dəniz kəşfiyyatının artması və qlobal bərabərsizliklər
1960-cı illərdən 2010-cu illərə qədər dərin dənizə dalışların sayı dörd dəfə artdı. Lakin zaman keçdikcə bu kəşfiyyatlar daha çox sahillərə və dayaz dənizlərə yönəldilməyə başladı.
1970-ci illərdə bütün dalışların demək olar ki, 60 faizi 2000 metrdən çox dərinlikdə idisə, 40 ildən sonra bu nisbət dörddə bir idi.
Bu gün dünya okeanının 97 faizinin dərinliyini tədqiq edən beş ölkə var: ABŞ, Yaponiya, Yeni Zelandiya, Fransavə Almaniya.
Dərin okeanı qorumaq üçün təcili addımlar atılmalıdır
“Dərin okeana sürətlə artan təhdidlərlə - iqlim dəyişikliyi və potensial kömür "Belə bir böyük ərazinin məhdud kəşfiyyatı - məsələn, mədənçıxarma - böyük elmi və siyasi problem yaradır" dedi.
"Biz dərin okeanın ekosistemlərini və fəaliyyətini daha yaxşı başa düşməliyik ki, resursların idarə edilməsi və mühafizəsi ilə bağlı əsaslandırılmış qərarlar qəbul edə bilək."
Bell və onun komandası Yerin bütün dəniz dibinin vizuallaşdırılmasının təxminən 100.000 il çəkəcəyini proqnozlaşdırıb.
Tədqiqatın nəticələri qlobal dərin okeanların tədqiqi və tədqiqində əsaslı dəyişikliklərə ehtiyac olduğunu vurğulayıb.
Bu araşdırma “Science Advances” jurnalında dərc olunub.
Mənbə: TRT haber
Tərcümə etdi: Sona Osmanova
