Könüllü fəaliyyət müasir cəmiyyətin ayrılmaz hissəsinə çevrilmiş, dünya üzrə milyonlarla insanın diqqətini cəlb etmişdir. Lakin, aydın üstünlüklərinə baxmayaraq, bu fəaliyyət iştirakçılar və cəmiyyət üçün müxtəlif mübahisələrə səbəb olmuşdur.
Bəziləri hesab etmişdir ki, könüllülük insanlara özlərinin ən yaxşı keyfiyyətlərini reallaşdırmağa və ətraf mühiti yaxşılaşdırmağa töhfə verməyə imkan yaratmışdır. Digərləri isə bu fəaliyyətin emosional tükənmə, maliyyə yükü və könüllülərin istismarı kimi gizli risklər daşıdığını qeyd etmişdir. Bəs könüllülük nədir — faydalı bir fəaliyyət, yoxsa potensial təhlükə?
Könüllü işləmənin on müsbət cəhəti:
1. İcma qurulması - Könüllülük eyni düşüncəyə sahib insanlarla əlaqə qurmağa imkan vermişdir. Bu, ümumi maraqlara əsaslanan yeni tanışlıqlar və peşəkar əlaqələrin formalaşmasına səbəb olmuşdur. Ümumi məqsədlərlə birləşmiş könüllü mühiti aidiyyət və yönəldilmişlik hissini gücləndirmişdir.
2. Müxtəlif insanlarla ünsiyyət - Könüllü işləyərkən, insanlar cəmiyyətin və mədəniyyətlərin müxtəlif təbəqələrindən olan şəxslərlə qarşılaşmışdır. Bu qarşılıqlı əlaqələr onların dünyagörüşünü genişləndirmiş və uyğunlaşma, komanda işi, empatiya və açıqlıq kimi vacib keyfiyyətləri inkişaf etdirmişdir.
3. Müsbət dəyişikliklərin əldə edilməsi - Bir çox insan könüllü olmağı, dünyanı yaxşılaşdırmağa töhfə vermək məqsədilə seçmişdir. Bu dəyişikliklər bəzən müəyyən sosial qrupların həyat səviyyəsinin yüksəldilməsinə, bəzən isə yoxsulluq, iqlim dəyişikliyi və ətraf mühitin qorunması kimi qlobal problemlərin həllinə yönəlmişdir.
4. Karyera məqsədlərinin müəyyən edilməsi - Könüllü fəaliyyət insanların peşə seçimlərini dəqiqləşdirməyə kömək etmişdir. Müxtəlif rolları sınaqdan keçirərək, insanlar hansı fəaliyyət sahəsinin onlara daha uyğun olduğunu başa düşmüşdür. Məsələn, əgər kiminsə maraq dairəsində müəllimlik olmuşdursa, müəllim köməkçisi kimi fəaliyyət göstərmək bu sahənin onun gözləntilərinə uyğun olub olmadığını müəyyən etməyə imkan vermişdir.
5. Peşəkar təcrübənin əldə edilməsi - Könüllülük peşəkar portfeli zənginləşdirmək üçün əla imkan yaratmışdır. Bu təcrübə, seçilmiş sahədə bilik və bacarıqlar toplamaq istəyənlər üçün faydalı olmuşdur. İşəgötürənlər başlanğıc vəzifələrə namizədləri seçərkən əlavə təcrübəni — istər təcrübə proqramları, istərsə də könüllü layihələrdə iştirakı — müsbət dəyərləndirmişdir. Eyni zamanda, karyerasını dəyişmək istəyənlər üçün könüllü fəaliyyət, onların motivasiyasını və yeniliklərə hazır olduqlarını nümayiş etdirmişdir.
6. Sağlamlığın yaxşılaşdırılması - Könüllü fəaliyyət insanların fiziki və emosional vəziyyətinə müsbət təsir göstərmişdir. Sevilən işlə məşğul olmaq stres səviyyəsini azaltmış və ümumi rifah halını yüksəltmişdir. Stresin azalması, öz növbəsində, daha keyfiyyətli yuxuya və ürək-damar xəstəlikləri riskinin azalmasına səbəb olmuşdur.
7. Cəmiyyətə faydalı iş saatlarının toplanması - Bəzi insanlar, məsələn, tələbələr və ya şərti cəza alan şəxslər, müəyyən ictimai faydalı iş saatlarını yerinə yetirmək məcburiyyətində olmuşdur. Könüllülük bu saatları toplamaq üçün ideal bir üsul olmuşdur, çünki bu zaman insanlar həm öz maraqlarına uyğun fəaliyyətlə məşğul olmuş, həm də yeni layihələr və təşkilatlarla tanış olmaq imkanı qazanmışdır.
8. Məqsəd hissinin formalaşması - Könüllülər, ətrafdakılar üçün əhəmiyyətli dəyişikliklərə nail olduqlarını başa düşdükləri üçün öz fəaliyyətlərində məmnunluq və məqsəd hiss etmişdir. Öz töhfələrinin vacibliyini anlamaq həm iş həyatında, həm də şəxsi həyatlarında onları daha xoşbəxt etmişdir. Öz fəaliyyətinin mənasını dərk etmək narahatlıq və depressiya riskinin azalmasına səbəb olmuşdur.
9. Özünə inamın artırılması - Könüllülük insanların özünəinam səviyyəsini yüksəltmişdir. Bu fəaliyyət onlara yeni sahələri öyrənmək, faydalı bacarıqlar və təcrübə qazanmaq imkanı vermişdir. Görülən işlə qürur duymaq həm könüllü layihəsi çərçivəsində, həm də şəxsi həyatlarında onların öz qabiliyyətlərinə olan inamını artırmışdır.
10. Müxtəlif sahələrin araşdırılması - Könüllü fəaliyyət növlərinin geniş spektri mövcud olmuşdur ki, bu da hər bir insanın öz maraq və bacarıqlarına uyğun layihə seçməsini asanlaşdırmışdır.
Könüllü fəaliyyətin mənfi cəhətləri:
1. Ödənişin olmaması - Əksər könüllü mövqeləri maddi ödəniş nəzərdə tutmamışdır. Əgər kimsə üçün sabit gəlir mənbəyi zəruridirsə, bu zaman ödənişli iş yerlərini nəzərdən keçirmək lazım gəlmişdir. Bununla belə, bəzi təşkilatlar alternativ kompensasiya növləri — məsələn, yaşayış, qida, endirimlər və ya bonuslar təqdim etmişdir. Hər hansı bir layihəyə başlamazdan əvvəl, əməkdaşlıq şərtlərini və mümkün güzəştlərin olub-olmadığını dəqiqləşdirmək tövsiyə edilmişdir.
2. Maliyyə xərcləri - Beynəlxalq könüllü layihələrdə iştirak etmək üçün bəzən əhəmiyyətli maliyyə xərcləri tələb olunmuşdur. Bu xərclər əsasən biletlər və qalacaq yerə aid olmuşdur. Hətta bəzi xarici könüllü agentlikləri səfərin təşkilinə görə əlavə ödəniş tələb etmişdir. Böyük xərclərin qarşısını almaq üçün yerli təşkilatlarda könüllü fəaliyyətə qoşulmaq məsləhət görülmüşdür. Digər bir seçim isə — səyahət zamanı gəlir əldə etməyin yollarını tapmaq olmuşdur ki, bu da könüllülüyü gəlir imkanları ilə birləşdirməyə kömək etmişdir.
3. Şəxsi münaqişələr - Könüllü komandaları müxtəlif xarakter və dünya görüşünə malik insanlardan ibarət olmuşdur. Bu səbəbdən, iştirakçılar arasında fikir ayrılıqları və anlaşılmazlıqlar yaranmışdır. Bu, ümumi atmosferə və işin effektivliyinə mənfi təsir etmişdir. Münaqişələri həll etmək üçün konstruktiv dialoq və kompromislər axtarmaq tövsiyə olunmuşdur. Əgər problem həll edilməmişdirsə, layihə koordinatoru ilə vəziyyəti müzakirə etmək və digər qrupa və ya iş növbəsinə keçmək istənilmişdir.
4. Boş vaxt çatışmazlığı - Könüllü fəaliyyəti əsas işlə paralel aparıldıqda, bəzən insanın dincəlmək üçün vaxtı az qalmışdır. Bu isə öz növbəsində həddindən artıq yorğunluğa və motivasiya itkisinə səbəb olmuşdur. Vaxtın düzgün planlaşdırılması, ailə və dostlarla ünsiyyətə yer ayırmaq zəruri olmuşdur. Bəzi hallarda, könüllü fəaliyyətin qrafiki yenidən nəzərdən keçirilmiş və iş saatlarının azaldılması qərara alınmışdır.
5. Emosional yük - Könüllülük fəaliyyəti bəzi sahələrdə yüksək emosional gərginliklə müşayiət olunmuşdur. Bu xüsusilə uşaqlar, yaşlılar və ya heyvanlarla işləyən könüllülərə aid olmuşdur. Gözlənilən nəticələrin əldə olunmaması və uğursuzluq hissi əlavə psixoloji təzyiq yaratmışdır. Emosiyaların idarə olunması üçün müxtəlif istirahət və bərpa üsullarından istifadə olunmuşdur. Bəziləri iş saatlarını azaltmış, digərləri isə könüllü fəaliyyət sahəsini dəyişmişdir.
Mənbə: dzen.ru
Tərcümə etdi: Fatimə Kərimli
