Paralel kainatlar nəzəriyyəsi, bizim kainatımızdan kənarda başqa kainatların da mövcud ola biləcəyini irəli sürən bir fərziyyədir. Son illərdə bu nəzəriyyə həm elm dünyasında, həm də populyar mədəniyyətdə böyük maraq doğurub.
Bu fərziyyəyə görə, bizim kainatdan kənarda, eyni və ya tamamilə fərqli fizika qanunları ilə işləyən sonsuz sayda kainat ola bilər. Bəs bu nəzəriyyə nə qədər elmi əsaslara dayanır və ona ciddi yanaşmaq lazımdırmı?
Paralel kainatlar nə deməkdir?
Paralel kainatlar “çox kainat” nəzəriyyəsinin bir hissəsidir. Bu nəzəriyyəyə görə, yaşadığımız kainat sonsuz sayda digər kainatlardan yalnız biridir. Hər bir kainatın fərqli ilkin şərtləri, fizika qanunları və ya ölçüləri ola bilər. Bu kainatlar da bizim kainat kimi mürəkkəb strukturları genişləndirir və qoruyur.
Multiverse (çoxlu kainatlar) hipotezi müxtəlif fiziki nəzəriyyələrlə əlaqələndirilir. Xüsusilə, kvant fizikası və kosmologiya sahəsində bəzi modellər paralel kainatların mövcud ola biləcəyinə dair fikirlər ortaya qoyur. Bu yanaşmalardan biri də "sonsuzluq" anlayışına əsaslanır. Əgər kainat həqiqətən sonsuzdursa, onda zaman və məkanda müəyyən nümunələrin təkrarlanması mümkündür. Bu da fərqli nəticələrə malik alternativ kainatların mövcudluğunu nəzəri cəhətdən mümkün edə bilər.
Paralel kainatların elmi əsasları
Paralel kainatlar nəzəriyyəsi müasir fizikanın müxtəlif sahələrində, xüsusilə kvant mexanikası və sim nəzəriyyəsində geniş müzakirə olunur. Kvant mexanikasında “çoxlu dünyaların təfsiri” adlı fərziyyəyə görə, kainat hər kvant hadisəsi zamanı müxtəlif nəticələrə görə fərqli qollara ayrılır. Məsələn, bir zərrəcik həm A, həm də B nəticəsini verə biləcək bir eksperimentdə, A nəticəsi bir kainatda, B nəticəsi isə başqa bir kainatda baş verə bilər. Bu yanaşma, hər bir mümkün hadisənin öz kainatında gerçəkləşdiyi çoxsaylı paralel reallıqların mövcud ola biləcəyini irəli sürür.
Sim nəzəriyyəsi kainatın yalnız dörd ölçüdən (üç məkan və bir zaman) ibarət olmadığını, əslində daha çox ölçünün mövcud ola biləcəyini irəli sürür. Bu əlavə ölçülər bizim hiss edə bilmədiyimiz, lakin mövcud olan digər kainatların mümkünlüyünü izah edə bilər.
Alimlər nə düşünür?
Paralel kainatlar nəzəriyyəsi elmi baxımdan maraqlı və ciddi bir fərziyyə olsa da, hələlik sübut olunmayıb. Bir çox alim bu konsepsiyanın araşdırılmağa dəyər olduğunu qəbul etsə də, hazırda onu birbaşa müşahidə və ya eksperimental olaraq yoxlamaq mümkün deyil.
Xüsusilə, kvant kompüterləri və qabaqcıl teleskoplarla aparılan müşahidələr paralel kainatların varlığını dolayı yolla sınaqdan keçirmək üçün yeni təcrübələrin dizaynına kömək edə bilər. Bundan əlavə, qara dəliklər, kainatın genişlənməsi və qaranlıq enerji kimi kosmik sirrlər bəzən paralel kainatlar nəzəriyyəsi ilə daha yaxşı izah oluna bilər. Gələcəkdə aparılan tədqiqatlar bu fərziyyənin doğruluğunu müəyyən etməyə və ya onu daha dəqiq formada izah etməyə kömək edə bilər.
Populyar mədəniyyətdə paralel kainatlar
Paralel kainatlar ideyası təkcə elm sahəsində deyil, eyni zamanda populyar mədəniyyətdə də böyük maraq doğurur. Filmlərdə, seriallarda və kitablarda bu konsept tez-tez alternativ tarixlər, fərqli reallıqlar və sonsuz imkanlar çərçivəsində təsvir edilir. Xüsusilə elmi-fantastik janrda paralel kainatlar mövzusu, insan təxəyyülünü genişləndirən və maraqlı ssenarilər yaratmağa imkan verən əsas elementlərdən biridir.
Hələlik bu nəzəriyyəni sübut edən qəti dəlillər olmasa da, kainatımızın daha böyük bir “çoxlu kainatlar” sisteminin bir hissəsi ola biləcəyi fikri fizika və kosmologiya sahələrində geniş müzakirələrə səbəb olur. Gələcək tədqiqatlar bu nəzəriyyənin elmi əsaslara söykəndiyini, yoxsa sadəcə spekulyativ bir fərziyyə olaraq qalacağını müəyyən edəcək.
Mənbə: Evrim ağacı
Tərcümə etdi: Dilbər Paşazadə
