Britaniya Antarktika Tədqiqatı (BAS) Antarktidanın hər yerdə onu əhatə edən buz və qarı götürdükdə necə göründüyünə dair indiyədək ən ətraflı xəritəsini dərc edib.
Antarktida dünyanın ən sirli və araşdırılması ən çətin qitələrindən biridir. İndiyə qədər bu qitənin əsl formasını görmək mümkün olmayıb, çünki onun demək olar ki, bütün səthi qalın buz təbəqələri ilə örtülüb. Bununla belə, Britaniya Antarktika Tədqiqatı (BAS) tərəfindən yayımlanan yeni xəritə qitənin indi buzsuz olduğunu göstərib.
Bu yeni xəritə BAS və beynəlxalq alimlərin 60 illik məlumat toplamasının nəticəsidir . O, təyyarələrdən, peyklərdən, gəmilərdən və hətta keçmiş it xizəklərinin kəşfiyyatından əldə edilən radar, sonar və qravitasiya anomaliyalarının ölçülməsi ilə yaradılmışdır. Bedmap3 adlanan bu xəritə 2001-ci ildən bəri hazırlanmış üçüncü və ən ətraflı xəritədir.
Bedmap3 Antarktidanın 27 milyon km³ buz təbəqəsini götürərək altındakı əsl qaya quruluşunu ortaya qoyur. Beləliklə, qitənin ən yüksək dağları, ən dərin kanyonları və buzun 4757 metrə qədər dərinliyə çatdığı nöqtələr müəyyən edilib.
Bu xəritə sadəcə coğrafi maraq deyil; Qlobal iqlim dəyişikliyini anlamaq üçün də böyük əhəmiyyət kəsb edir. Qitənin altındakı torpağın təfərrüatlı quruluşu buzlaqların necə hərəkət etdiyini və səthin altındakı isti cərəyanların bu prosesə necə təsir etdiyini anlamağa kömək edib.
Xəritənin digər maraqlı cəhəti isə buz təbəqəsinin çəkisinin qitənin topoqrafiyasına necə təsir etdiyini ortaya çıxarmasıdır. Buzlaqların çəkisi Antarktidanın quru kütləsini aşağıya doğru sıxır. Hazırda qitə təxminən 24,7 katrilyon ton ağırlığında buz təbəqəsi altındadır. Bu buzlar ərisə, qitə qövs kimi yuxarıya doğru hərəkət edəcək. Bu fenomen izostatik tarazlıq adlanır və oxşar proses keçmişdə Avropa, Şimali Amerika və Asiya buz təbəqələri əridikdən sonra yüksəldikdə baş verdi.
Buzlaqlar ərisə, məlum dünya tamamilə dəyişəcək
Alimlərin fikrincə, Antarktidadakı bütün buzlar ərisə, bütün dünyada dəniz səviyyəsi təxminən 58 metr qalxa bilər. Bu o deməkdir ki, sahil şəhərlərinin böyük hissələri su altında qalacaq. Nyu York, London, Şanxay, İstanbul və Tokio kimi milyonlarla insanın yaşadığı metropolislərin böyük hissələri su altında qalacaq.
Lakin biz Antarktidaya təkcə “suyun səviyyəsini yüksəldəcək buzlaqların” dayazlığı ilə baxmamalıyıq. Bu kütlənin əriməsi təkcə suyun səviyyəsini artırmayacaq. Antarktidanın nəhəng buz örtüyü dünya iqlim sisteminin əsas komponentidir. Buradakı relyefin dəyişməsi bütün Yer kürəsini naməlum dərəcədə dəyişəcək.Bu cür detallar iqlimşünaslar və okeanoloqlar üçün çox vacibdir. Antarktidanın altındakı strukturun tam başa düşülməsi buzlaqların gələcəkdə necə davranacağını proqnozlaşdırmaq və qlobal dəniz səviyyələrində dəyişiklikləri proqnozlaşdırmaq üçün vacibdir.
Mənbə: donanimhaber
Tərcümə etdi: Sona Osmanova
