Qaranlıq maddə və antimaddə kainatın ən maraqlı və müəmmalı komponentlərindən ikisidir. Onlar tez-tez birlikdə xatırlansa da, əslində, tamamilə fərqli varlıqlardır. Qaranlıq maddə işıq yaymayan, udmayan və əks etdirməyən bir maddə formasıdır, buna görə də görünməzdir və yalnız qravitasiya təsirləri vasitəsilə aşkar edilə bilər. Antimaddə isə normal maddə hissəciklərinin əksinə olan hissəciklərdən ibarətdir və maddə ilə təmasda olduqda enerji buraxaraq məhv olur.
Qaranlıq maddə: Görünməz kütlə
Qaranlıq maddə kainatın ümumi kütlə-enerji tərkibinin təxminən 27%-ni təşkil edir və bizim tanıdığımız adi maddədən xeyli çoxdur. O, qalaktikalarda və qalaktika qruplarında müşahidə edilən qravitasiya təsirlərini izah etmək üçün vacibdir, çünki bu təsirləri yalnız görünən maddə ilə izah etmək mümkün deyil. Qaranlıq maddənin təbiəti hələ də tam olaraq məlum deyil və onun mümkün namizədləri arasında zəif qarşılıqlı təsir göstərən massiv hissəciklər və aksionlar kimi nəzəriyyələr irəli sürülüb.
Antimaddə: Maddənin güzgü görüntüsü
Antimaddə özünə uyğun maddə hissəcikləri ilə eyni kütləyə, lakin əks yüklərə malik olan antipartikullardan ibarətdir. Məsələn, pozitron, elektronun antimaddə ekvivalentidir. Antimaddə maddə ilə təmasda olduqda, hər ikisi bir-birini məhv edərək enerji yaradır. Bu xüsusiyyət antimaddəni yüksək enerjili tətbiqlər üçün potensial namizəd edir, lakin eyni zamanda, onun müşahidə olunan kainatda çox nadir olmasına səbəb olur, çünki o, maddə ilə qarşılaşdıqda dərhal məhv olur.
Bəzi nəzəriyyələr antimaddənin qaranlıq maddənin bir forması ola biləcəyini irəli sürür. Məsələn, makroskopik antimaddə qaranlıq maddə adi maddə ilə əsasən annihilasiya yolu ilə qarşılıqlı təsir göstərdiyi fərziyyəsi irəli sürülüb. Müxtəlif müşahidələr bu təsirləri məhdudlaşdırsa da, hələ də araşdırılmamış geniş bir parametrlər sahəsi qalır. Bundan əlavə, tələyə salınmış antiprotonlar üzərində aparılan təcrübələr antimaddə ilə qaranlıq maddə arasındakı mümkün qarşılıqlı təsirləri öyrənir. Bu tədqiqatlar göstərir ki, bu qarşılıqlı təsirləri anlamaq qaranlıq maddənin təbiətini aydınlaşdırmağa kömək edə bilər.
Nəzəri modellər və müşahidələr
Bir neçə nəzəri model antimaddə və qaranlıq maddə arasındakı əlaqəni araşdırır. Bu modellərdən biri, müəyyən şərtlər altında qaranlıq maddənin antimaddəyə çevrilə biləcəyini və bunun potensial olaraq tükənməz enerji mənbəyi təmin edə biləcəyini təklif edir. Başqa bir nəzəriyyə isə antimaddə qalaktikalarının aşkarlanabilən işıq yaymadıqları üçün qaranlıq maddə kimi görünə biləcəyini və buna görə müşahidə edilmələrinin çətin olduğunu irəli sürür.
Qaranlıq maddə və antimaddə fərqli varlıqlar olsa da, davam edən araşdırmalar onların mümkün əlaqələrini öyrənməyə davam edir. Antimaddənin unikal xüsusiyyətləri və onun aksionlar kimi qaranlıq maddə namizədləri ilə qarşılıqlı təsiri kainatın "itkin kütləsini" anlamaq üçün maraqlı imkanlar yaradır. Bununla belə, mövcud dəlillər qaranlıq maddə və antimaddənin eyni şey olmadığını göstərir və onların əlaqəsi hələ də aktiv araşdırma mövzusudur.
Mənbə: Censensus
Tərcümə etdi: Arzu Qafarova
