Su dövranı Yer kürəsində suyun davamlı hərəkət etdiyi təbii bir prosesdir. Bu prosesdə su buxarlanır, buludlara toplanır, yağış və ya qar kimi yerə düşür, torpağa süzülür və çaylar, göllər vasitəsilə yenidən dövr edir. Su dövranı təbiətin tarazlığını qoruyur və su ehtiyatlarının tükənməsinin qarşısını alır.
Su dövranı necə işləyir?
Su dövranı suyun atmosferdən yerə və yeraltına doğru hərəkət etməsini ifadə edir. Günəş işığının təsiri ilə su buxarlanır və atmosferdə buludlar əmələ gətirir. Daha sonra bu buludlardan yağış, qar və ya dolu şəklində su yerə qayıdır. Yağış suyu torpağa süzülərək yeraltı sularını yaradır və ya çaylar vasitəsilə dənizlərə axır. Bu proses davamlı şəkildə təkrarlanaraq su dövranını yaradır.
Su dövrünün mərhələləri:
Buxarlanma: Dənizlərdən, göllərdən və digər su mənbələrindən günəşin istiliyi ilə su buxarlanır. Buxarlanmış su atmosferdə yuxarı qalxır.
Kondensasiya: Yüksələn su buxarı atmosferdə soyuyur və kondensasiya edərək buludlar əmələ gətirir. Bu proses suyun qaz halından maye halına keçməsidir.
Yağış: Qatılaşdırılmış su buludlarda toplanır və yağış, qar və ya dolu kimi yerə düşür.
İnfiltrasiya: Yağış suları yer səthinə düşdükdən sonra torpağa sızır. Bu su yeraltı suları qidalandırır.
Axın: Yer səthinə düşən su çaylar vasitəsilə dənizlərə doğru axır.
Yeraltı su anbarı: Su torpaqda və ya qayalarda məsamələrdə toplanır və yeraltı suları əmələ gətirir.
Bitki transpirasiyası: Bitkilər yarpaqlarındakı məsamələr vasitəsilə köklərindən suyu atmosferə buraxırlar. Bu su yenidən buxarlanır və su dövriyyəsinə qoşulur.
Okeanlarda su anbarı: Okeanlarda yığılan su yenidən atmosferə buxarlanır və su dövrünə yenidən qoşulur.
Su dövrünün əhəmiyyəti
Su dövranı ekosistemlərin sağlam işləməsi üçün çox vacibdir. Su həm insan həyatı, həm də təbii həyat üçün əvəzolunmazdır. Daim davam edən su dövranı sayəsində su ehtiyatları yenilənir, bitki örtüyü qidalanır və heyvanlar üçün su verilir. Bundan əlavə, iqlim şəraiti su dövrü ilə formalaşır və yağıntılar, temperatur dəyişiklikləri yer üzündəki həyata birbaşa təsir göstərir.
Su dövranını başa düşmək su ehtiyatlarının idarə edilməsi və qorunması üçün vacibdir. Suyun bir dövrədə fasiləsiz hərəkəti planetimizin suya olan tələbatını ödəmək üçün təbii sistem yaradır. Ona görə də gələcək nəsillərin suya çıxışı üçün suyun səmərəli istifadəsi və qorunması böyük əhəmiyyət kəsb edir.
Mənbə: Fikrimucit
Tərcümə etdi: Səidə Əsədli
