Franklin ekspedisiyasının yoxa çıxması hekayəsi kəşfiyyat səyahətlərinin ən sirli və açılmamış sirrlərindən biridir.
1845-ci ildə ingilis naviqatoru və kəşfiyyatçısı ser Con Franklin 129 nəfərlik ekipajla birlikdə o dövrdə ən mühüm və strateji marşrut hesab edilən Şimal-Qərb keçidini axtarmaq üçün ekspedisiyaya çıxıb.
Ancaq ekspedisiya uğursuzluqla başa çatıb, gəmilər itib və iştirakçıların taleyi sonsuz intriqa və fərziyyə mövzusuna çevrilib. Yalnız 100 ildən çox vaxt keçdikdən sonra yalnız 2014 və 2016-cı illərdə aşkar edilmiş batmış Erebus və Terror gəmilərinin ekipajları üçün aktiv axtarışlar başlayıb.
Franklinin ekspedisiyası əvvəlcə son dərəcə riskli və təhlükəli olub: bir çox tədqiqatçı və naviqator 15-ci əsrin sonlarından bu Şimal-Qərb keçidini tapmağa çalışıblar. Çoxlu ekspedisiyalar həyata keçirilsə də, onların heç biri tapşırığı yerinə yetirə bilməyib. Təcrübəli naviqator Franklin tələb olunan marşrutu açacaq yeni ekspedisiyanın komandiri təyin edilib.
1845-ci ilin mayında Franklinin ekspedisiyası İngiltərənin Qrinhit şəhərindən yola düşüb. Lakin ayrıldıqdan sonra komanda yerləri barədə əlavə məlumat verməyib. 1848-ci ildə ilk axtarış ekspedisiyalarından biri göndərilib və 1850-ci ilə qədər Kanadanın ən şərq nöqtəsi yaxınlığındakı Lancaster Soundda Franklinin itmiş heyətinin, 1845-46 qış düşərgəsinin bəzi məzarları və bəzi şəxsi əşyalar aşkar edilib.
Franklinin ekspedisiyasının başına gələnlərlə bağlı bir neçə versiya və fərziyyə var. Təbii ki, birinci versiya belədir ki, “Erebus” və “Terror” gəmiləri həqiqətən də buzda ilişib qala bilərdilər və ekipaj gəmini tərk edərək səyahətinə piyada davam etmək məcburiyyətində qalıb. Kəşfiyyatçılar aclıqdan, soyuqdan və Arktika bölgəsinin digər ekstremal şəraitindən ölmüş ola bilər.
İkinci versiya odur ki, Franklinin ekipajı qurğuşun zəhərlənməsinin qurbanı ola bilər. Həmçinin, günəş radiasiyasının olmaması ekipaj üzvlərinin əzələ toxumasının zədələnməsinə, konservləşdirilmiş qidanın tərkibində olan qurğuşun isə, məsələn, psixi pozğunluqlara səbəb ola bilərdi. Və belə bir birləşmə yalnız bir mümkün nəticəyə səbəb ola bilər.
Növbəti versiya Eskimoslar və ya həmin ərazinin digər yerli xalqları ilə görüş ola bilər. Ola bilsin ki, görüş o qədər də səmimi keçməyə bilərdi ki, bu da istər-istəməz qarşıdurmaya, qan tökülməsinə səbəb olardı.
Başqa bir fərziyyə var - Arktika bölgəsində gözlənilməz təbii fəlakətlər. Ola bilsin ki, Franklinin ekspedisiyası kəşfiyyatçıların ölümünə səbəb olan fırtınalar və ya digər təbiət hadisələri ilə məhv edilib.
Bir çox nəzəriyyə və fərziyyələrə baxmayaraq, Franklinin ekspedisiyasının yoxa çıxmasının dəqiq səbəbi hələ də sirr olaraq qalır. Bununla belə, ser Con Franklin və onun heyətinin taleyinə işıq sala biləcək axtarışlar və araşdırmalar davam edir. Yeri gəlmişkən, 2022-ci ilin dekabrında Erebusdakı zabit kabinələri diqqətlə öyrənildi ki, bu da o illərdə Britaniya donanmasının dənizçilərinin gündəlik həyatını və məişət həyatını təsvir etməyə imkan verdi, lakin heç bir şey müəyyən edilə bilməyib.
Mənbə: dzen.ru
Tərcümə etdi: Fatimə Kərimli
