Eynşteyn Amerika universitetlərində dərs deyərkən tələbələrin ona ən çox verdiyi sual "Allaha inanırsan?" olub.
O, həmişə: “Mən Spinozanın tanrısına inanıram”, cavabını verib.
Hollandiyalı filosof Barux de Spinoza fransız filosofu Dekartla birlikdə 17-ci əsr fəlsəfəsinin ən böyük rasionalistlərindən biri hesab olunur. Spinoza fəlsəfəsinin 18-ci əsrin sonlarına doğru avropalılara müraciət etməsinin səbəbi materializm, ateizm və deizmə alternativ təklif etməsi olub. Spinoza bəziləri tərəfindən klassik panteist və ya panenteist olaraq təyin edilsə də, digərləri onun ateist olduğuna inanır. Aşağıda Spinozanın Tanrısı ilə tanış olduqdan sonra bu sualın cavabını oxuculara buraxılır...
Spinoza (Tanrı deyib): Dua etməyi dayandır.
Sizdən istədiyim dünyanı gəzmək və həyatdan zövq almaqdır. İstəyirəm ki, sizin üçün yaratdığım hər şeydən zövq alasınız və oxuyasınız.
Tikdiyiniz və eviniz olduğunu iddia etdiyiniz qaranlıq, soyuq məbədlərə getməyi dayandırın. Evim dağlarda, ağaclarda, çaylarda, göllərdə, çimərliklərdədir. Bunlar mənim yaşadığım və sizə olan sevgimi ifadə etdiyim yerlərdir.
Səfil həyatınıza görə məni qınamağı dayandırın. Mən demədim ki, sən günahkarsan, ya da cinsi əlaqə pis şeydir. O, mənim sənə verdiyim hissdir. Sevginizi, coşğunuzu və sevincinizi ifadə edə biləcəyiniz bir hədiyyə. Odur ki, səni inandırdıqları hər şeyə görə məni qınama.
Mənimlə heç bir əlaqəsi olmayan sözdə müqəddəs kitabları oxumağı dayandırın. Məni günəşin doğuşunda, mənzərədə, dostunun baxışında, oğlunun gözündə görə bilmirsənsə, məni heç bir kitabda tapa bilməzsən!
İşinizi necə etməli olduğunuzu soruşmağı dayandırın. Məndən qorxma. Mən sizi mühakimə etmirəm və ya tənqid etmirəm. Sənin etdiklərin məni narahat etmir. Mənim saf sevgim var.
Bağışlanma istəməyi dayandırın. Üzr istəmək üçün heç nə yoxdur. Mən sizi şöhrətpərəstlik, çatışmazlıq, həzz, duyğular, ehtiyaclar, uyğunsuzluqlar və azad iradə ilə doldurdum. Sənə verdiyim şeyə görə niyə səni məsuliyyətə cəlb etməliyəm? Səni mən yaratmışamsa, sən olduğuna görə səni necə cəzalandırım? Sizcə, mən dəcəl övladlarımı əbədi olaraq yandırmaq üçün bir yer dizayn edə bilərəmmi? Bunu hansı tanrı edir?
Bir-birinizə hörmət edin və sizə edilməsini istəmədiyinizi başqalarına da etməyin. Səndən tək xahişim budur ki, gözlərini açıq saxla və bu sənə yol göstərsin.
Əzizlərim, bu həyat imtahan, addım, məşq və ya cənnətin başlanğıcı deyil. Bu həyat və bu dünya sizin sahib olduğunuz hər şeydir və ehtiyacınız olan şey budur.
Mən səni tamamilə azad etdim. Yaxşı və ya pis, mükafat və ya cəza yoxdur. Heç kim xal qazanmır.
Həyatınızı cənnət və ya cəhənnəmə çevirmək tamamilə sizə bağlıdır.
Mən sizə ölümdən sonra həyatın olub-olmadığını deyə bilmərəm, amma sizə bəzi məsləhətlər verə bilərəm. Elə yaşa ki, sanki başqa həyat yoxdur. Sanki bu sizin əylənmək, sevmək və yaşamaq üçün yeganə şansınızdır.
Əgər ölümdən sonra həyat yoxdursa, sənə verdiyim şansdan həzz almış olacaqsan. Əgər etsəniz, əmin olun ki, doğru və ya yanlış hərəkət etdiyinizi soruşmayacağam. Sizə daha çox sualım var: Sizə təqdim etdiyim həyatı bəyəndinizmi? Zövq aldınızmı? Ən çox nədən zövq aldınız? Nə öyrəndiniz?
Mənə inanmağı dayandırın. İnanmaq güman etmək, təxmin etmək, təsəvvür etməkdir. İstəyirəm ki, mənə yox, özünə inanasan. İstəyirəm ki, sevgilini öpərkən, balaca qızını sevərkən, itinə qulluq edərkən, dənizdə çimərkən məni hiss edəsən.
Məni tərifləməkdən əl çəkin. Sizcə mən eqoistəm?
Mən təriflənməkdən bezmişəm. Təşəkkür etməyinizdən yoruldum. Mənə minnətdarsan? Özünüzə, sağlamlığınıza, münasibətlərinizə və dünyaya yaxşı baxaraq bunu sübut edin. Sən məni belə tərifləyə bilərsən.
İşləri çətinləşdirməyi və mənim haqqımda sizə öyrədilən əzbər məlumatı tutuquşu kimi təkrarlamağı dayandırın.
Bütün bu möcüzələrə və izahatlara niyə ehtiyacınız var?
“Əmin olan tək şey budur ki, sən buradasan, sağsan və bu dünya möcüzələrlə doludur.” - Spinoza
Mənbə: ateizmderneği
Tərcümə etdi: Aysu Əsgərzadə
