Sualının cavabı olduqca sadədir. Günəşdən gələn işıq Yerə düşəndə o, vakuum olan planetlərarası fəzadan keçir, atmosferə daxil olur və müxtəlif elementlərin atomlarını: oksigen, azot, karbonu ehtiva edən havada qeyri-homogenliklərlə qarşılıqlı əlaqəyə girir. İşığın səpilməsi bu qeyri-homogenliklər üzərində baş verir, ilk dəfə Rayleigh tərəfindən nəzərdən keçirilir. Bu prosesi uçan və bir barmaqlığa dəyən su axını ilə müqayisə etmək olar. Yalnız burada qarşılıqlı əlaqənin xarakteri, təbii ki, fərqlidir.
İşığın səpilməsi işığın dalğa uzunluğundan asılıdır. Günəşdən gələn işığın geniş dalğa uzunluğu var və o, müxtəlif rəngləri əhatə edir: qırmızı, narıncı, sarı, yaşıl, mavi, bənövşəyi. Bu rənglər azalan dalğa uzunluğuna görə düzülür: ən uzun dalğa uzunluğu qırmızı, ən qısası sarı, ən qısa dalğa uzunluğu isə bənövşəyi rəngdədir. İnsan gözünün optik diapazonu yalnız mavi işığın dalğa uzunluğu spektrinə çata bilər. Qısa dalğa uzunluğuna malik işıq ən səmərəli şəkildə səpilir. Göz üçün ən qısa dalğa uzunluğu mavidir, ona görə də mavi işıq bütün səmanı doldurur və biz onu mavi görürük. Görünən spektrin digər rəngləri də səpələnmişdir, lakin daha az dərəcədə.
Bir insan mavi rəngdən daha qısa dalğa uzunluqlarını görə bilsə və ya əksinə, mavi dalğa uzunluğunu belə görə bilməsəydi, o zaman göz üçün səmanın rəngi fərqli olardı. Tutaq ki, yalnız yaşıl rəngə qədər görsəydik və sonra gözümüz görməsəydi, göy yaşıl olardı. Mavi və bənövşəyi rənglərin qarışığı işıq spektrinin qısa dalğalı hissəsində gözün görünmə həddində olur və mavi rəng verir. Hər rəngin bir dalğa uzunluğu yox, dalğa uzunluğu diapazonu var ki, dalğa uzunluğu dəyişdikcə bir rəng tədricən digərinə keçir. Məsələn, dalğa uzunluğu azaldıqca qırmızı rəng tədricən narıncıya, narıncı sarıya, mavi isə bənövşəyə çevrilir.
Gecələr səma qaranlıq olur, çünki Yer Günəşi tutur, Yer kürəsinin gecə tərəfində isə yalnız ulduzları görürük. Bu anda atmosferdə heç bir şey dağılmır. Günəş batdıqca gecə tərəfindəki Yer atmosferi getdikcə daha az səpələnmiş işıq alır. Deyək ki, gecə yarısı biz ciddi şəkildə Yerin mərkəzi ilə Günəş arasındakı xəttdəyik və Yer bizim üçün Günəşi tamamilə tutur. Gecə atmosferimizə nə soldan (şərqdən), nə də sağdan (qərbdən) işıq daxil olmur.
İşığın göy qurşağının rəngləri var. Prizma götürsək və ondan günəş işığını keçirsək, o zaman işığın sınma indeksi müxtəlif dalğa uzunluqları üçün fərqli olduğu üçün müxtəlif dalğa uzunluqlu işıqlar fərqli şəkildə sınır. Sonra ekranın müxtəlif hissələrinə dəyir, göy qurşağının rənglərinə bölünür və biz bütün spektri görürük. Biz görmə qabiliyyətimizin optik diapazonundan kənarda olanı görmürük, ancaq rəngləri görürük - qırmızıdan maviyə qədər. Gözümüz daha geniş diapazonu görə bilsəydi, o zaman səmada başqa rənglər də olardı.
Mənbə: Postnauka
Tərcümə etdi: Səbinə Cəfərzadə
