Son illərdə dünyada ən ciddi səhiyyə problemlərindən biri antibiotiklərə davamlı bakteriyaların sürətlə yayılmasıdır. Bir vaxtlar adi dərmanlarla müalicə olunan infeksiyalar bu gün artıq təsirə cavab vermir və alimlər yeni antibiotik mənbələri tapmaqda çətinlik çəkirlər.
Məhz bu kritik vəziyyətdə alimlər qeyri-ənənəvi bir yanaşmaya üz tutublar: robot texnologiyaları və “click chemistry” adlanan sürətli kimyəvi üsul.
Yeni araşdırmada alimlər robotlaşdırılmış laboratoriya sistemlərindən istifadə edərək çox qısa vaxtda yüzlərlə müxtəlif kimyəvi birləşmə sintez ediblər. Ənənəvi üsullarla bu proses illər çəkə bilərdi, lakin robotlar 24 saat fasiləsiz işləyərək minlərlə reaksiyanı paralel şəkildə həyata keçiriblər. Burada əsas rol oynayan “click chemistry” isə kimyada sürətli, dəqiq və az səhv ehtimalı olan reaksiyalar yaratmaq üçün nəzərdə tutulmuş bir metoddur. Bu üsul Lego hissələrinin bir-birinə asanlıqla birləşməsi kimi işləyir və çox mürəkkəb molekulların tez zamanda hazırlanmasına imkan verir.
Araşdırmanın ən diqqətçəkən tərəfi isə alimlərin klassik üzvi antibiotiklərdən fərqli olaraq metal əsaslı birləşmələrə fokuslanmasıdır. Onlar mis, rutenium, sink və digər metalların daxil olduğu 600-dən çox müxtəlif birləşmə hazırlayıb sınaqdan keçiriblər. Nəticələr gözləniləndən də ümidverici olub: bəzi metal birləşmələr antibiotiklərə tam davamlı olan bakteriyaları belə məhv edə bilib. Bu, o deməkdir ki, bakteriyalar indiyə qədər öyrəşdikləri müdafiə mexanizmlərini bu maddələrə qarşı tətbiq edə bilmirlər.
Alimlər hesab edirlər ki, metal əsaslı antibiotiklər bakteriyalara fərqli mexanizmlərlə hücum edir. Bu maddələr ya bakteriyanın hüceyrə divarını zədələyir, ya da onun enerji istehsal sistemini sıradan çıxarır. Məhz bu fərqlilik bakteriyaların sürətlə müqavimət inkişaf etdirməsinin qarşısını ala bilər. Bundan əlavə, robotların köməyi ilə minlərlə variantın sınaqdan keçirilməsi gələcəkdə daha təhlükəsiz və insan orqanizminə uyğun dərmanların seçilməsini asanlaşdıracaq.
Tədqiqatçılar bildirirlər ki, bu hələ yolun başlanğıcıdır. Tapılan maddələrin klinik sınaqlardan keçməsi vaxt tələb edir, lakin yanaşmanın özü artıq elmdə bir dönüş nöqtəsi hesab olunur. Robotlar və süni intellekt dəstəyi ilə kimya laboratoriyaları gələcəkdə yeni dərmanları illərlə yox, aylar içində kəşf edə bilər. Bu isə bəşəriyyətin antibiotik böhranına qarşı mübarizəsində real ümid deməkdir.
Bu araşdırma göstərir ki, texnologiya və kimyanın birləşməsi yalnız elmi yenilik deyil, eyni zamanda, insan həyatını xilas edə biləcək güclü bir alətdir.
Mənbə: Live Science
Tərcümə etdi: Turqut Ansari
