Cizgi filmləri ilk dəfə çıxanda böyüklər üçün nəzərdə tutulsa da, sonradan uşaqlar üçün çəkilməyə başlandı. Bəs nə baş verdi ki, başlanğıc nöqtəsi sosial problemlərlə məşğul olmaq olan animasiya dünyasını uşaqlarla əlaqələndirdilər?
Depressiya və asılılıq ilə mübarizə aparan antropomorfik atdan bəhs edən BoJack Horseman serialı sona çatdı. Netflix cizgi seriyası altı ildir ki, böyüklər üçün mövzuları araşdıraraq böyük diqqət toplayıb. Komik personajlar tez-tez əyləncəli uşaqları ilə əlaqəli olduğundan, bu şounun ruhi xəstəliklər haqqında suallar verməsi və sosial-siyasi problemləri həll etməsi qəribə görünə bilər. Bununla belə, animasiya və cizgi filmlərinin böyükləri əsas tamaşaçı kimi görməsinin uzun tarixi var.
Cizgi filmləri ortaya çıxdığı andan etibarən böyüklər üçün mövzular və davranışlar ələ aldılar. 1918-ci ildə müasir animasiyanın atası sayılan, qəzet karikaturaçısı Uinsor Makkey ciddi məsələlərin müzakirəsinə yer açmaq üçün janrı sənət formasına yüksəltdi. Makkeynin “Lusitaniyanın batması” filmi ən erkən cizgi filmi kimi tanınır. Bu və digər qısametrajlı cizgi filmləri populyarlaşdıqca yeni bir sənaye yarandı.
Betti Boopun dəyişməsi
Caz dövründə animasiya studiyaları yaşı iyirmidən çox olmayan gənclərlə dolu idi. Bu, erkən cizgi filmlərindəki uşağı, lakin məsum yumoru izah edə bilər. Bir çoxları çılpaq bədən və bəzi maddələrin qəbulunu təbliğ edirdi. Eyni zamanda Hollivud həm ekranda, həm də ekrandan kənarda ədəbsiz qalmaqallarla üzləşdi. Bu, 1934-cü ildə Hays aktının yaradılmasına gətirib çıxardı və bu əxlaq kodeksi 1968-ci ilə qədər film istehsalında təsirli oldu. Qadağan olunmuş şeylərdən bir neçəsi bunlar idi: Ədəbsiz sözlər, söyüş və ya ədəbsiz ifadələr və s.
Hays Law Walt Disneyin rəqibi olan Nyu Yorkdakı Fleischer studiyasına çox mənfi təsir göstərdi. Hays Law Fleischer-in ən məşhur personajı Betti Boopu seks ikonasından müəllimə çevirdi. Bu da Disneyin ümummilli standarta çevrilməsinə səbəb oldu. Animasiyanın Qızıl dövründə Warner Bros Studios-un nağıl animasiyaları və komik cizgi filmləri üstünlük təşkil edirdi.
Hays Qanunu animasiya sənətinin yeni texnoloji irəliləyişlər tərəfindən mühasirəyə alındığı zaman gəldi. Bununla belə, o, cizgi filmlərinin yalnız uşaqlar üçün olması fikrinə görə qismən məsuliyyət daşıyır - televiziya dünyası da bu qaydalar qədər günahkardır.
Bugs Bunny
1950-60-cı illərdə televiziya proqramlarına ehtiyac o qədər böyük idi ki, uşaq proqram saatında köhnə cizgi filmləri dəfələrlə yayımlanırdı. Bu təcrübə illərdir davam etdi və Mickey Mouse və Bugs Bunny kimi personajlar pop mədəniyyət simvolu statusuna yüksəldi. Televiziya əsri həm də kinostudiya sisteminin sonunu gətirdi və animasiya şöbələrinin büdcəsini kəsdi. Nəticədə “məhdud animasiya” adlı vaxta qənaət edən texnikadan istifadə edilməyə başlandı. Bu texnika nəinki personajların üz ifadələrinə və bədən dilinə təsir etdi, həm də hekayələr keyfiyyətli olmaqdan uzaqlaşdı.
1968-ci ildə Hays qanunu ləğv edildikdən sonra, böyüklər üçün cizgi filmləri yeraltı səhnələrdə görünməyə başladı, lakin daha çox şöhrət qazanmadı. Kommersiya baxımından ən uğurlusu Ralf Bakşi tərəfindən çəkilmiş və 90 milyon dollar qazanan Fritz Fritz (1972) idi. Robert Crumb-ın komiksinə əsaslanan film 1960-cı illərdə çəkilib və narkotik, irq və seksuallıqdan bəhs edir.
Animasiya dünyası böyüyür
1980-ci illərdə kabel televiziya kanallarının çoxalması məzmuna tələbatın artmasına səbəb oldu. Böyüklər üçün cizgi filmlər Liquid Television-da yayımlanırdı, MTV isə müstəqil (və ucuz) cizgi filmlərini dəstəkləyirdi. Çox keçmədi ki, iki əlamətdar animasiya şousu çıxdı: 1989-cu ildə yayımlanmağa başlayan Matt Groening-in The Simpsons filmi və 1993-cü ildə Cartoon Network-də yayımlanan Space Ghost .
2000-ci illərdə böyüklər üçün cizgi filmi yaradıcıları məşhurlaşdılar: Mayk Hakim ( Bavis və Butt-head ), Set MacFarlane ( Family Guy ) və Parker və Mett Stoun ( Cənubi Park ). Ssenarilər ağıllı şəkildə yazılmışdı və animasiyalar eskiz kimi idi. Rəsmlər böyükləri geri qazandı. 2001-ci ildə Karikatura Şəbəkəsi böyükləri özlərinə cəlb edən "Yetkin üzgüçülük" adlı gecə proqramı təqdim etdi. Eksperimental və senzurasız filmlər tamaşaçıların böyük marağına səbəb olub. Bununla belə, 2005-ci ildə Turner Broadcasting əsasən uşaq auditoriyası ilə Cartoon Network-un Yetkin Üzgüçülük proqramını təqdim etdi.O, ayrılacağını açıqladı. Uşaq kino sənayesini tərk etməsi və bir çox fərqli mövzuları (məsələn irqçilik, nihilizm və narkotiklər) işıqlandırması ilə animasiya yetkin kütlələr arasında yenidən populyarlaşdı.
BoJack Horseman kimi şoular bizi animasiyanın başlanğıc nöqtəsinə qaytarır. Altı mövsümdə homoseksuallıq və travma kimi mövzuları ön plana çıxarmağı, asılılıqdan danışmağı və təkcə animasiya kimi deyil, həm də möhtəşəm bir televiziya əsəri kimi yadda qalmağı bacardı. O sübut etdi ki, cizgi filmləri böyüklər üçündür.
Mənbə: Oggito
Tərcümə etdi: Nuran Əhmədzadə
