Təbii şəkərlər bitki və meyvələrdə olan şəkərlərdir. Bu şəkərlər adətən fruktoza və qlükoza kimi monosaxaridlər və ya saxaroza kimi disakaridlər şəklində olur. Təbii şəkərlər digər şəkərlərdən daha sağlam hesab olunur.
Bitki və meyvələrdə olan təbii şəkərlər vitaminlər, minerallar ilə birlikdə tapılır. Ancaq digər şəkərlər kimi təbii şəkərlər də kalori ehtiva edir və həddindən artıq yemək piylənmə kimi müxtəlif sağlamlıq problemlərinə səbəb ola bilər. Həmçinin, təbii şəkərlərin tərkibində çox vaxt fruktoza var ki, bu da digər şəkər növləri ilə müqayisədə bədən tərəfindən daha tez sorulur və həzm olunur. Həddindən artıq miqdarda qəbul edildikdə, bu fruktoza hipertrigliseridemiya, hiperinsulinemiya, piylənmə və digər sağlamlıq problemlərinə səbəb ola bilər. Təbii şəkərlər sağlam qidalanmaya uyğun qəbul edildikdə sağlamlıq üçün faydalıdır, lakin həddindən artıq qəbul edildikdə sağlamlıq riskləri var.
Hansı qidalarda təbii şəkər var?
Ən çox yayılmışları - meyvələr, tərəvəzlər, süd və süd məhsulları, bal, yulaf, çuğundur, bəhməz, mürəbbə və təbii şəkildə hazırlanmış marmeladlar, fruktoza.
Meyvələr təbii şəkər mənbəyidir. Meyvələrdə çoxlu müxtəlif vitaminlər, minerallar və antioksidanlar var. Bununla belə, meyvələrdə yüksək miqdarda təbii şəkər də var. Məsələn almanın tərkibində orta hesabla 19 qram şəkər var. Üzüm, şaftalı, banan, armud, qreypfrut, əncir, albalı, portağal və ananas da tərkibində şəkər olan meyvələr sırasındadır.
Tərkibində təbii şəkər olan tərəvəzlərə yerkökü, kartof, bibər, balqabaq, qarğıdalı, şirin kartof və çuğundur daxildir. Bu səbəblə pəhriz saxlayanların bu tərəvəzləri nəzarətli şəkildə qəbul etmələri tövsiyə edilir.
Süd və süd məhsulları təbii şəkər kimi laktoza ehtiva edir. Laktoza südün təbii şəkəridir və süddə orta hesabla 4-5 qram laktoza olur. Bəzi süd konservlərində, xüsusən də süd şərbətində artıq laktoza əlavə edilməklə miqdarı artırıla bilər.
Bal təbii şəkər mənbəyidir. Bal müxtəlif bitkilərin nektarından hazırlanan meyvə şərbətidir və nektarın böyük hissəsi fruktoza və qlükoza kimi təbii şəkərlərdən ibarətdir. Bal şirin və dadlı olduğu üçün yeməklərdə və içkilərdə dadlandırıcı kimi istifadə olunur.
Yulafdan hazırlanmış şəkər pastası. Yulaf təbii olaraq meydana gələn fruktoza və qlükoza ehtiva edir. Bu səbəblə yulaf şüurlu şəkildə yeyilməsi lazım olan qidalar arasındadır.
Şəkər çuğunduru çuğundur tərəvəzini istidə bişirməklə əldə edilən şəkər mənbəyidir. Şəkər çuğunduru təbii fruktoza və qlükoza ehtiva edən şəkərdir.
Təbii şəkər istifadə etməyin bədənimiz üçün faydaları nələrdir?
Təbii şəkər bədənimiz üçün lazım olan enerjini təmin etmək üçün çox vacibdir. Təbii şəkərlər meyvə, tərəvəz və bütün taxıl qidaları kimi təbii mənbələrdən əldə edilir və bədənimiz üçün faydalı olan vitamin, minerallar mövcuddur. Ona görə də təbii şəkərdən istifadənin orqanizmimiz üçün bir çox faydası var.
Birincisi, təbii şəkər mənbələri arasında yer alan meyvə və tərəvəzlər bədənimiz üçün lazım olan antioksidantları təmin edir. Antioksidantlar sərbəst radikalların bədənimizə zərərli təsirlərini azaldaraq xərçəng, ürək xəstəlikləri və digər sağlamlıq problemlərinin qarşısını alır.
Təbii şəkər mənbələri arasında olan tam taxıllı qidalar bədənimiz üçün lazım olan lifi təmin edir. Lif həzm sistemimiz üçün çox vacibdir və həzm sistemimizin düzgün işləməsini təmin edir. Tam taxıllı qidalar ürək sağlamlığını qoruyan koronar arteriya xəstəliyinin də qarşısını alır. Bütün bunlara əlavə olaraq deyə bilərik ki, təbii şəkər qəbulu bədənimizə faydaları ilə yanaşı, diabet və piylənmə kimi sağlamlıq problemlərinin də qarşısını ala bilər. Təbii şəkər mənbələri arasında olan qidalar yavaş-yavaş həzm olunur və bədənimizi enerji ilə təmin edir, eyni zamanda qan şəkəri səviyyəsini tarazlıqda saxlayır. Ancaq qeyd etmək lazımdır ki, həddindən artıq qəbul etmək sağlamlıq problemlərinə səbəb ola bilər. Bu səbəbdən təbii şəkər qaynaqlarını nəzarətli şəkildə yemək tövsiyə olunur.
Mənbə: Koray spor blog
Tərcümə etdi: Nuran Əhmədzadə
