Nadir, amma həqiqətən dəhşətli psixi vəziyyət — Kotar sindromu (və ya «gəzən meyit sindromu») — insanın tamamilə əmin olmasıdır ki, o ölüb, mövcud deyil və ya orqanlarını, qanını və ya bədən hissələrini itirib. Bu, metafora deyil — insanlar həqiqətən inanıb ki, onlar tamamilə həyatdan məhrumdular, və bu vəziyyət çox vaxt ağır depressiv epizodlarla müşayiət olunub.
Sindrom adını fransız nevroloqu Jül Kotarın şərəfinə alıb, o, bunu 1880-ci ildə «inkar sayıqlaması» kimi təsvir edib — xəstə öz mövcudluğunu inkar edib. Bu, sadəcə kədər və ya ümidsizlik olmayıb — bu, şəxsiyyətin sərt parçalanmasıdır, ağıl səmimi şəkildə öz mövcud olmamasına inanıb.
Klassik təsvirlərdə pasiyentlər deyib ki, onların bədənləri çürüyüb, qan dövranından və ya mədədən məhrumdular. Bəziləri iddia edib ki, onlar ölümsüzdülər, digərləri isə heç vaxt doğulmadıqlarına inanıb. Hadisələrdən biri («madmazel X» adlanan) psixiatriya tarixində qalıb: o, yeməkdən imtina edib, çünki özünü mövcud hesab etməyib — faciəli şəkildə o, aclıqdan ölüb.
Sindrom çox vaxt ağır depressiya, şizofreniya, kəllə-beyin travmaları və ya insultdan sonra, həmçinin miqren və şişlər zamanı müşahidə olunub. Bəzi hallarda isə o, dərmanların yan təsiri nəticəsində yaranıb, məsələn, antivirus preparatının yüksək dozalarda qəbulundan sonra.
Nevrofizioloji baxımdan sindrom beynin özünü qavrama və emosiyalara cavabdeh olan sahələri arasındakı əlaqələrin pozulması ilə bağlanıb. Xüsusilə, bu, gicgah payı (üz tanınması), amigdala (emosiyaların işlənməsi) və digər sahələr arasında əlaqənin qırılması ola bilər. Nəticədə insan «özünü tanımayıb» və ya öz bədəni ilə əlaqəni hiss etməyib.
Simptomlar mərhələlərə bölünüb. Əvvəlcə — ruh düşkünlüyü və hipoxondrik fikirlər; sonra — tam inkar sayıqlaması: pasiyent özünü ölü hesab edib və yeməkdən, özünə qulluqdan imtina edib. Son mərhələ — xroniki, intihar və özünü məhv etmə riskləri ilə müşayiət olunub.
Xüsusilə ağır hallarda insan özünə zərər vurub: yeməkdən imtina, gigiyenanı pozma, intihar cəhdləri — bütün bunlar ölmək istəyi yox, artıq ölü olduğuna əminlik səbəbindən olub. Bu, müalicədə ciddi yanaşma tələb edib: yalnız antidepressantlar deyil, həm də təcili hospitalizasiya və elektrokonvulsiv terapiya tətbiq olunub, və bunlar çox vaxt dərmanların gücsüz olduğu hallarda sürətli nəticə verib.
Xüsusi diqqət təcili yardım vəziyyətlərində səhv riski ilə bağlıdır. Əgər insan «mən ölmüşəm» və ya «mövcud deyiləm» deyibsə — bu, ekzistensial böhran yox, xroniki psixoz siqnalıdır. Təcili yardım şöbəsində bu vəziyyəti tibbi fəlakətdən fərqləndirmək və dərhal psixiatrik yardım göstərmək vacib olub.
Kotar sindromu nadir qalıb, amma dəhşətli dərəcədə real nümunədir ki, insanın özünüqavraması necə «sınıb». O, bizə xatırladıb ki, sabit hesab etdiyimiz identiklik də dağıla bilər, və şüur toxunulmaz varlıq yox, həssas bir toxumadır, incə dəstəyə ehtiyac duyan.
Mənbə: www.psychiatrist.com
Tərcümə etdi: Fatimə Kərimli
