24media.az-ın budəfəki müsahibi iqtisadçı ekspert Famil Niftiyevdir. O, ABŞ-yə girişin bahalaşması haqqında danışıb.
-ABŞ hökumətinin qeyri-immiqrasiya vizalarına əlavə 250 dollar ödəniş tətbiq etməsinin arxasında hansı siyasi və ya iqtisadi səbəblər dayana bilər?
ABŞ hökumətinin 2026-cı ildən qeyri-immiqrasiya vizalarına əlavə 250 dollar ödəniş tətbiq etməsi müxtəlif siyasi və iqtisadi motivasiyalarla izah oluna bilər. İlk növbədə, bu qərar büdcə gəlirlərini artırmaq məqsədi daşıya bilər. ABŞ viza proseslərinin idarə olunması, təhlükəsizlik yoxlamaları, konsulluq xidmətlərinin göstərilməsi və texnoloji yeniliklərin tətbiqi ciddi maliyyə vəsaiti tələb edir. Ölkə bu sahədəki xərclərin bir hissəsini birbaşa viza müraciətçilərinin üzərinə qoyaraq dövlət büdcəsinə düşən yükü azaltmağa çalışa bilər. Eyni zamanda, immiqrasiya nəzarətini gücləndirmək və potensial miqrasiya axınını daha yaxşı idarə etmək niyyəti də bu qərarın arxasında dayana bilər. Çünki yüksək viza xərcləri müəyyən mənada filtr rolunu oynayaraq yalnız həqiqətən səyahət etməyə, təhsil almağa və ya işə ciddi niyyəti olan şəxslərin müraciətini stimullaşdıra bilər.
-Sizcə, bu qərar ABŞ-yə təhsil, turizm və ya iş üçün getmək istəyənlərə necə təsir edəcək? Xüsusilə inkişaf etməkdə olan ölkələrin vətəndaşları üçün hansı çətinliklər yarana bilər?
Bu qərarın ABŞ-yə təhsil, turizm və iş məqsədilə getmək istəyənlərə təsiri isə az qala dərhal özünü göstərəcək. Ən çox zərbə inkişaf etməkdə olan ölkələrin vətəndaşlarına dəyəcək. Onsuz da yüksək viza rüsumları, səyahət xərcləri, uçuş biletlərinin qiyməti və digər əlavə xərclər bu ölkələrin vətəndaşları üçün ciddi yükdür. Yeni 250 dollarlıq ödəniş həmin şəxslərin ABŞ-yə səyahət imkanlarını daha da məhdudlaşdıra bilər. Məsələn, tələbələr üçün bu məbləğ təhsil xərclərinə əlavə külfət yaradacaq, ailəsi tərəfindən maliyyələşən gənclər üçünsə bəzən ümumiyyətlə ABŞ-də təhsil planlarını təxirə salmaq və ya alternativ ölkələrə üz tutmaq zərurəti yarada bilər. Turist vizası istəyən şəxslər də bu məbləği ödəməkdə çətinlik çəkə bilər, xüsusən də orta və aşağı gəlir qrupuna mənsub olanlar üçün bu məbləğ səyahət büdcəsinin əhəmiyyətli hissəsini təşkil edir.
-Bu ödənişin tətbiqi ABŞ-nin beynəlxalq imicinə və viza siyasətinə olan etimada necə təsir göstərə bilər?
Ödənişin tətbiqi ABŞ-nin beynəlxalq imicinə və viza siyasətinə olan etimada da təsirsiz ötüşməyəcək. ABŞ uzun illərdir ki, özünü açıq cəmiyyət, təhsil və turizm mərkəzi kimi təqdim edir. Ancaq viza proseslərinin çətinləşməsi və xərclərin artması ölkəyə qarşı müəyyən narazılıq yarada, onu daha qapalı və selektiv obrazda göstərə bilər. Bu isə ABŞ-nin yumşaq gücünü zəiflədə, xüsusən də tələbə və işçi miqrasiyasından fayda gördüyü bir dövrdə beynəlxalq rəqabət qabiliyyətini müəyyən mənada azalda bilər. İctimai rəyin dəyişməsi, potensial səyahətçilərin və tələbələrin başqa ölkələri seçməsi kimi nəticələr də istisna deyil. ABŞ üçün bu qərar qısamüddətli gəlir mənbəyi kimi görünsə də, uzunmüddətli perspektivdə həm diplomatik münasibətlərə, həm də ölkənin qlobal cəlbediciliyinə mənfi təsir göstərə bilər.
Nəticə olaraq ABŞ hökumətinin qeyri-immiqrasiya vizalarına əlavə 250 dollar ödəniş tətbiq etməsi maliyyə baxımından dövlət üçün gəlir gətirə biləcək addım olsa da, bunun müxtəlif mənfi təsirləri qaçılmaz görünür. Belə bir qərar xüsusilə inkişaf etməkdə olan ölkələrin vətəndaşları üçün ABŞ-a səyahət, təhsil və iş imkanlarını daha da çətinləşdirəcək, sosial və iqtisadi bərabərsizliyi dərinləşdirə bilər. Eyni zamanda, artan viza xərcləri ABŞ-nin açıq və qlobal mərkəz imicinə zərbə vuraraq, ölkənin beynəlxalq rəqabət qabiliyyətinə və yumşaq gücünə mənfi təsir göstərə bilər. Bu baxımdan, qısamüddətli iqtisadi faydalarla yanaşı, uzunmüddətli diplomatik və sosial nəticələrin də diqqətlə qiymətləndirilməsi vacibdir.
Çimnaz Həmzəliyeva
