"İncəsənətin inciləri" rubrikası "Skripanı çalan ölümlə avtoportret" əsərini təqdim edir.
İsveçrəli simvolist rəssam Arnold Böcklinin "Skripkanı çalan ölümlə avtoportret" adlı bu təsirli əsəri insanın faniliyi və zamanın amansız axışı üzərində qurulmuş vizual bir fəlsəfədir. Münhendə çəkilən bu tablo rəssamın ölümə qarşı duyduğu həm qorxu, həm də cazibənin bariz sübutudur.
Əsərdə saqqallı Böcklin özünü təsvir edir, amma tək deyil. Onun arxasında qaranlıqdan süzülən bir fiqur var: Ölüm. Skripka çalır, sanki həyatın son akkordlarını ifa edir. Bu musiqi eşidilmir, amma hiss olunur. Ölüm burada artıq son deyil, davam edən bir prosesdir. Yaşadığımız hər anın içində arxamızca səssizcə addımlayan bir kölgə kimi.
Böcklin bu avtoportreti təqribən 1540-cı ildə çəkib, qum saatına işarə edən ölüm fiquru ilə tanınan anonim rəssamın "Sir Brayan Tuke" portretindən ilham alır. O dövr üçün radikal sayılan bu yanaşma Böcklinin əsərində daha da simvolik və şəxsi mənalarla zənginləşdirilib. Rəssam burada sadəcə öz fiziki şəklini deyil, daxili qorxularını, həyatın keçiciliyini və sənətin ölümsüzlüyünü də əks etdirir.
Əsərin Münhendəki Alte Pinakothek kolleksiyasında qorunması onun sənət tarixindəki əhəmiyyətini bir daha göstərir. Böcklinin digər məşhur əsərləri “Taun”, “Müharibə” və “Ölülər adası” seriyası ölüm və onunla üzləşmə mövzusu üzərində qurulub. Onun sənətində ölüm bir qaranlıq deyil, bir aydınlıqdır. Bir son yox, yeni başlanğıcın təntənəsidir.
Bu tablonun təsiri yalnız vizual sənətlə məhdudlaşmır. Məşhur bəstəkar Qustav Malerin həyat yoldaşı Alma Mahler bildirib ki, Böcklinin bu avtoportreti Malerin Dördüncü Simfoniyasının şerzo hissəsinə ilham verib. Deməli, bu əsərin musiqi qədər incə, sükut qədər dərin bir təsiri olub.
Böcklinin skripka çalan ölümü bizə deyir ki, zaman axır, musiqi susmur. Dinləyən varsa, həyat hələ bitməyib.
Hazırladı: Talehə Hüseynzadə
