24Media.az-ın növbəti qonağı elmi işçi Zümrüd Vidadidir. O, kosmos və onun insanlıq üçün əhəmiyyətindən danışıb.
-Yer kürəsində baş verən iqlim dəyişikliyini kosmosdan müşahidə etmək üçün hansı üsullardan istifadə etmək olar?
Yer kürəsindəki iqlim dəyişikliyini kosmosdan müşahidə etmək üçün əsasən peyk texnologiyalarından istifadə edilir. Hazırda kosmosdakı peyklər vasitəsilə Yer səthində və atmosferdə baş verən dəyişiklikləri müntəzəm şəkildə izləyə bilirik. Bu məlumatlar iqlim dəyişikliklərinin dərinliklərini öyrənməyə və gələcək proqnozlar hazırlamağa imkan verir.
Məsələn, peyklər vasitəsilə atmosferdəki istixana qazlarının – karbon qazı və metanın paylanmasını ölçmək mümkündür. Bu qazların miqdarındakı dəyişikliklər qlobal istiləşmənin gedişatını müəyyən edir. Bundan əlavə, peyklər meşə örtüyünün azalması, okean səthində temperaturun artması və buzlaqların ərimə sürəti kimi mühüm prosesləri də dəqiq şəkildə izləyə bilir.
NASA-nın Terra və Aqua peykləri, eləcə də Avropa Kosmik Agentliyinin (ESA) müşahidə peykləri bu sahədə nümunəvi işlər görməkdədir. Belə texnologiyalar vasitəsilə əldə edilən məlumatlar iqlim böhranına qarşı mübarizədə əvəzolunmaz rol oynayır.
-Kosmik tullantılar problemi yaxın gələcəkdə kosmik araşdırmalara necə təsir göstərə bilər?
Kosmik tullantılar hazırda kosmik tədqiqatlar üçün ən ciddi təhlükələrdən birinə çevrilib və gələcəkdə bu problem daha da böyüyə bilər. Yer orbitində milyonlarla kiçik tullantı parçası mövcuddur və bu, texniki problem olmaqla yanaşı, təhlükəsizlik baxımından da ciddi risklər yaradır.
Hər hansı kiçik bir tullantının peyklə toqquşması peykin zədələnməsinə və ya tamamilə sıradan çıxmasına səbəb ola bilər. Belə hallar nəticəsində kommunikasiya şəbəkələri, hava proqnoz sistemləri və təbii fəlakətlərin idarə edilməsi kimi mühüm funksiyalar iflic ola bilər. Daha da ciddi təhlükə isə Kessler Sindromu adlanan fenomenlə bağlıdır. Bu sindrom tullantıların zəncirvari şəkildə artmasına səbəb olur və nəticədə orbitdəki fəaliyyətlər praktiki olaraq mümkünsüz hala gələ bilər.
Problemin həlli üçün həm texnoloji, həm də siyasi səviyyədə tədbirlər görülməlidir. Aktiv tullantıların təmizlənməsi üçün lazer texnologiyası, robotik sistemlər və böyük tullantıları parçalama üsulları kimi innovativ həllər üzərində işlər davam etdirilir. Həmçinin, yeni nəsil peyklərin tullantı istehsalını minimuma endirəcək şəkildə dizayn olunması üçün texnoloji inkişaflara ehtiyac var.
Lakin texnologiya tək başına bu problemin öhdəsindən gələ bilməz. Beynəlxalq əməkdaşlıq, kosmosdakı fəaliyyətlər üçün qlobal qaydaların yaradılması və onların tətbiqi labüddür. Kosmosda davamlı fəaliyyətin təmin olunması üçün həm texnoloji yeniliklər, həm də siyasi və hüquqi çərçivələrin təkamülü zəruridir.
Aynur Mikayılova
