Səhiyyə Nazirliyi tərəfindən bütün yeni doğuan körpələr üçün aparılan “daban qanı” skrininqləri ilə ötən il irsi xəstəlik aşkarlanan 5 mindən çox körpə ən erkən mərhələdə müalicə olunaraq sağlam olub.1987-ci ildən nazirliyin rəhbərliyi ilə Türkiyədə həyata keçirilən Yenidoğan Skrininq Proqramı körpələrdə bəzi irsi xəstəliklərin ən erkən mərhələdə diaqnostika və müalicəsini hədəfləyir.
Proqram çərçivəsində hazırda 6 genetik xəstəlik yoxlanılır.Erkən mərhələdə müalicə edilməzsə, biotinidaz çatışmazlığı (BE) qalıcı beyin zədələnməsi, zehni gerilik, inkişaf geriliyinə səbəb olan fenilketonuriya (PKU), əqli qüsura səbəb olan anadangəlmə hipotiroidizm (KHT), eşitmə itkisi, nevroloji pozğunluqlar, kistik xəstəliklər kimi ağırlaşmalara səbəb ola bilər. Ağciyərlərə və həzm sisteminə təsir edən xəstəliklər Fibroz (CF), hormon pozğunluğu olan anadangəlmə adrenal hiperplaziya (CAD) və irsi və mütərəqqi əzələ xəstəliyi olan onurğa əzələlərinin atrofiyası (SMA) üçün skrininq aparılır.Xüsusi filtr kağızları üzərində alınan bir neçə damcı daban qanı nümunəsi xəstəlik diaqnozu qoyulan körpələrin erkən müalicə ilə ölüm, qalıcı əlillik, əqli gerilik, beyin zədələnməsi kimi risklərlə qarşılaşmasının qarşısını alır və sağlam gələcəyə addım atmalarına şərait yaradır.Keçən il 930 mindən çox körpə skan edilib.2023-cü ildə proqram çərçivəsində 931 min 882 körpə müayinə olunub, 5 mindən çox körpəyə irsi xəstəlik diaqnozu qoyulub.Bununla da erkən mərhələdə müalicəyə göndərilən körpələrin sağalmaz sağlamlıq problemlərinin qarşısı alınıb.
"Daban qanı" testi necə aparılır?
Yenidoğan Skrininq Proqramı çərçivəsində körpənin dabanından bir neçə damcı qan alınır və iynə ilə kiçik bir deşik açılır. Şprisdə qalan qan nümunəsi xüsusi filtr kağızlarına atılır .Xəstəxanadan çıxmazdan dərhal əvvəl edilən bu testdən dəqiq nəticə əldə etmək üçün körpə kifayət qədər qidalanmalıdır. Bu qan nümunəsində PKU, BE və SMA xəstəlikləri araşdırılır. İlk həftə ərzində ailə Tibbi bölmələrdə ikinci qan nümunəsi götürülür və bu nümunədə KHT, CAD, CF xəstəlikləri öyrənilir və PKU üçün yenidən analiz edilir. Kifayət qədər qan alına bilmədiyi və ya nəticələrin şübhəli olduğu hallarda körpədən yenidən daban qanı alınması lazım ola bilər.Test nümunələri əyalət səhiyyə müdirlikləri tərəfindən Səhiyyə Nazirliyinin müayinə laboratoriyalarına göndərilir. Test nəticələri normal olarsa, ailələrə məlumat verilmir. Skrininqi nəticələri şübhəli olan körpələrdə ailələrlə əlaqə saxlanılaraq daha ətraflı müayinə üçün müvafiq klinikalara göndərilir.
Mənbə: TRT haber
Tərcümə etdi: Nərgiz Orucova
