Dinozavrlar adətən bütün diqqəti çəkirlər, lakin müasir timsahların ağır zirehli əmiuşağı olan aetozavrlar dinozavrlardan əvvəl dünyaya hakim idi.“Qabıq” adlanan bu zireh kostyumu təxminən 70 faiz tamamlanıb və bədənin bütün əsas sahələrini əhatə edir. 200 milyon il əvvəl nəsli kəsilmədən əvvəl bu Trias Dövrü tankları müxtəlif forma və ölçülərə malik idi. Bu gün onun fosillərinə Antarktida və Avstraliyadan başqa bütün qitələrdə rast gəlinir.
Alimlər müxtəlif növləri müəyyən etmək üçün aetozavr zirehini təşkil edən sümük lövhələrindən istifadə etsələr də, onların üzərində işləmək üçün ümumiyyətlə çoxlu skeletləri yoxdur. Lakin Ostindəki Texas Universitetinin tədqiqatçıları tərəfindən aparılan yeni tədqiqat əsasən tam aetosaur zireh kostyumuna diqqət yetirir. Texas Cekson Universitetinin Yer Elmləri Məktəbindən doktorant Uilyam Reyes dedi: "Bizim zirehimiz ənsə və çiyin nahiyəsindən quyruğun ucuna qədər uzanır. Siz adətən çox məhdud materiallarla işləyirsiniz".
Reyes və onun həmkarları bu nümunəni Garzapelta muelleri adlandırdıqları yeni bir aetozavr növü kimi müəyyən etmək üçün zirehdən istifadə etdilər. "Garza" adı aetosaurun kəşf edildiyi Texasın şimal-şərqindəki Qarza qraflığından gəlir. "Pelta" qalxan sözünün latınca qarşılığıdır, lakin o, aetozavrın ağır və güclü bədəninə aiddir. Növün adı "muelleri" növü ilk dəfə kəşf edən paleontoloq Bill Muellerin şərəfinə verilir. Garzapelta təxminən 125 milyon il əvvəl yaşamışdır. Müasir Amerika alliqatorunun daha zirehli versiyasına bənzəyirdi. Garzapelta və digər aetozavrları əhatə edən sümük lövhələri "osteoderm" adlanır. Osteodermlər birbaşa dəriyə yerləşdirildi və bir mozaika kimi bir-birinə bağlanaraq bir zireh kostyumu meydana gətirdi. Garzapelta sümük lövhələri ilə örtülmüş bir gövdəyə sahib idi və bədəninin yanları yırtıcılardan qorunmağı təmin edən başqa bir əyri onurğa təbəqəsi ilə əhatə olunmuşdu.
Garzapelta'nın onurğaları başqa bir aetosaur növündə tapılanlara çox bənzəyir, lakin təəccüblüdür ki, tədqiqatçılar iki növün yalnız uzaqdan əlaqəli olduğunu kəşf etdilər. Onların kəşf etdikləri oxşarlıqlar konvergent təkamülün nümunəsidir: müxtəlif növlərdə oxşar əlamətlərin müstəqil təkamülü. Böcəklərdə, quşlarda, məməlilərdə və indi nəsli kəsilmiş pretozavrlarda uçuşun inkişafı bu fenomenin klassik nümunəsidir.
Reyesin sözlərinə görə, Garzapeltanın sümük lövhələrindəki bir sıra unikal xüsusiyyətlər onun şübhəsiz yeni növ kimi müəyyən edilməsinə imkan verib. Bu unikal xüsusiyyətlər dəstinə plitələrin bənzərsiz silsilələr və sümüklü silsilələr içərisində tapmaca kimi uyğunlaşması daxildir. Bununla belə, Garzapelta'nın aetozavrların böyük nəsil ağacında tam uyğun olduğu yer çətin idi. Garzapeltanın yeri tədqiqatçıların təhlilində zirehin hansı hissəsinə diqqət yetirdiklərindən asılı olaraq müxtəlif idi. Arxasındakı zireh bir növü xatırlatdığı halda, ortadakı tikanlar başqa bir növü xatırladırdı.
Mənbə: Arkeofili
Tərcümə etdi: Fatimə Şükürova
