Müsair dövrün ən böyük qlobal problemlərindən biri də quraqlıqlardır. Bəzi ölkələrdə, qitələrdə quraqlıqlar çoxalsa da, Orta Asiyada bunun əksi olur...
"Geophysical Research Letters" jurnalında dərc edilən araşdırma göstərir ki, ani və şiddətli quraqlıq dövrləri kimi tanınan ani quraqlıqlar dünya miqyasında artdığı halda, Orta Asiyanın dağlıq ərazilərində ani quraqlıq sahələri azalır. İstiləşmə iqliminin yaratdığı temperatur və yağıntı modellərindəki dəyişikliklər bu tendensiyaları hərəkətə gətirir.
Qəfil quraqlıq həftələr ərzində baş verir və tez-tez hazırlıqsız icmalarda uzunmüddətli təsirlərə səbəb olur. Bu, su və ərzaq təhlükəsizliyi üçün narahatlıq doğurur. Yeni tədqiqat ani quraqlıqların qlobal hallarını həll etmək üçün sistematik və kəmiyyət yanaşmasını tətbiq edir. Tədqiqatçılar son onilliklərdə sürətli artım müşahidə edən qaynar nöqtələrin və regionların xəritəsini tərtib ediblər. Məqalənin aparıcı müəllifi və NASA-nın Marşal Kosmik Uçuş Mərkəzi və Kosmik Tədqiqatlar Assosiasiyasının iqlimşünası Maheshwari Neelam deyir: "Dünyanın bir çox yerlərində ani quraqlıqların daha geniş ərazilərə yayıldığını, daha uzun sürdüyünü və daha sürətli başladığını görmüşük".
Tədqiqat quraqlığın şiddətinin üç kritik ölçüsünü müəyyən etdi: başlanğıc sürəti, müddət və coğrafi miqyas. Proqnozlaşdırmanı və fəlakətlərə hazırlığı yaxşılaşdırmaq üçün 1980-ci ildən 2019-cu ilə qədər NASA-nın 40 illik MERRA-2 iqlim məlumatları, hava müşahidələri, peyk şəkilləri və modelləşdirilmiş kök zonasının torpaq rütubətindən istifadə etməklə təhlil edilmişdir.
Məsələn, Cənubi Amerikanın hövzə ərazilərində ilkin nisbət ildə təxminən 0,12 gün daha sürətlidir, buna görə də onillikdə bir gün əvvəl inkişaf edirlər. Əhatə hər il 1% -dən 3% -ə qədər artır. Bu ölçülər erkən xəbərdarlıq sistemləri tərəfindən ani quraqlıq xüsusiyyətlərindəki dəyişiklik dərəcələrini risklərin qiymətləndirilməsi və fəlakətə hazırlığa daxil etmək üçün istifadə edilə bilər.
Torpaq örtüyü quraqlığa həssaslıq üçün də vacibdir. Tədqiqat göstərir ki, savannalar və çəmənliklər digər ekotiplərlə müqayisədə, xüsusilə rütubətli və subrütubətli iqlimlərdə ani quraqlığa daha çox həssasdır.
Mənbə: Britannica.com
Tərcümə etdi:Aytac Musayeva
