Ailə qan, hüquqi və emosional bağlarla bir-birinə bağlı olan insanlardan ibarət ən kiçik sosial vahiddir.
Müasir cəmiyyətlərdə ailə nikah yolu ilə qurulur. Tarixi proses boyu insan icmalarının həyat tərzi və mədəni xüsusiyyətləri dəyişdikcə ailə formaları da dəyişdi. Halbuki, icma münasibətlərində ailə və qohumluq əlaqələri keçmişdə və bu gün siyasi və dini hakimiyyətlər tərəfindən tərənnüm edilmişdir. Ailə nəslin davamı baxımından ən sağlam quruluş kimi qəbul edilmişdir.
Hazırda vahid ailə modeli olmasa da, bütün dünyada bəzi ümumi xüsusiyyətlərə malikdir. Bunlardan birincisi, demək olar ki, bütün cəmiyyətlərdə ailənin hüquqi tərifidir. Ailə nikah yolu ilə qurulur. Evlilik kişi və qadınlara cinsi əlaqəyə qanuni hüquq verən münasibət formasıdır.
Bu gün müasir cəmiyyətlər nikah institutu vasitəsilə cinsəlliyi təsdiqləyir və monoqamiyanı tövsiyə edir. O, monoqamiya və heteroseksual münasibətləri çoxalma və nəslin davamı üçün zəruri hesab edir. Müasir cəmiyyətlərdə nikah cinsi münasibətlərə nəzarəti təmin etmək üçün siyasi və dini hakimiyyətlər tərəfindən hamılıqla zəruri hesab edilir.
Digər ümumi xüsusiyyət ondan ibarətdir ki, monoqam kişilər və qadınlar nikahda valideynlik rollarını davam etdirirlər və uşağın qayğısına və qorunmasına cavabdehdirlər. Bu gün universal olan başqa bir prinsip ondan ibarətdir ki, kişi və qadın nikah institutunda uşaq sahibi olur və valideynlik rollarını birlikdə bölüşürlər. Ənənəvi ailə strukturları müasir həyatla dəyişsə də, ana, ata və uşaqdan ibarət nüvə ailə strukturunda ailə anlayışı mövcud olmaqda davam edir.
Bu gün ailə bəzi sosial funksiyaları yerinə yetirən və universal olaraq oxşar şəkildə müəyyən edilən sosial sistemdir. Ailə nikah yolu ilə qurulur, burada kişilər və qadınlar bir-biri üzərində qarşılıqlı qanuni hüquqlar əldə edirlər və ər-arvad bir-biri ilə qanuni və sosial cəhətdən təsdiqlənmiş cinsi əlaqədə olmaq hüququna malikdirlər. Ailə üzvlərinin birgə yaşaması, ər-arvadın iqtisadi əməkdaşlığı və uşaq sahibi olması universal ümumi prinsiplərdir. Ailə birgəyaşayış, iqtisadi əməkdaşlıq, çoxalma və cinsiyyət funksiyalarını yerinə yetirir. Ailə cəmiyyətlərdə cinsiyyət, çoxalma və iqtisadi proseslərə nəzarəti təmin edir.
Ailə böyüklər və uşaqlar üzərinə bəzi mənəvi və hüquqi vəzifələr qoyur. Bu gün sosioloqlar ailə anlayışını, gender bərabərsizliyini, iqtisadi münasibətlərin dəyişməsini, ənənəvi ailə strukturlarından nüvə ailələrə keçidi, tədricən dağılan ailə sistemlərini araşdırır, ailə anlayışının təkamülünü araşdırırlar. Ümumi tərif və konsensus olmasa da, ailə ictimai münasibətləri tənzimləyən, insanlar üçün zəruri funksiyaları yerinə yetirən, sağlam nəsillərin davam etdirilməsi üçün zəruri sayılan sosial quruluş kimi əhəmiyyətini qoruyub saxlayır.
Mənbə: Np İstanbul
Tərcümə etdi: Aysel Aslanova
