Əgər həyat ilk dəfə Yerdəki cansız maddədən özbaşına yarana bilirsə, kainatın başqa yerlərində də baş verə bilərmi?
Orqanizmlərin mənşəyi ilə maraqlanan bir neçə elm adamı həyatı Yer planetimizə xas hesab edir. Həyatın mənşəyi ilə maraqlananların çoxu hesab edir ki, həyatın bəzi formaları bir çox yerlərdə dəfələrlə peyda olub. Bu fikrə inananlar yer üzündə həyatın yaranması üçün zəruri olan və təkrarlanması mümkün olmayan heç bir hadisənin olmadığına diqqət çəkirlər. Əksinə, indi belə görünür ki, bütün fərziyyə edilən hadisələr və həyatın bütün məlum xüsusiyyətləri kainatın ümumi qanunları çərçivəsində baş verə bilər. Həqiqətən də, bəziləri şərtlərin imkan verdiyi zaman biokimyəvi təkamülün və həyatın kainatdakı maddənin tam təkamülünün qaçılmaz nəticəsi olduğunu iddia edirlər. Müvafiq olaraq, onlar iddia edirlər ki, kainatın qeyri-məhdud ölçülərini nəzərə alaraq, həyatın kiçik bir günəş sisteminin kiçik bir planeti ilə məhdudlaşdığına inanmaq təbii olaraq məntiqsiz olardı. Bununla belə, Günəş sistemimizdə Yerdəkindən başqa hər hansı bir həyatın perspektivləri zəifdir.
Harvard Universitetindən Harlow Shapley hər min ulduzdan ən azı birinin planetar sisteminə malik olduğunu güman etməyi ağlabatan hesab edirdi. Kainatın əmələ gəlməsi ilə bağlı nəzəriyyələri nəzərə alsaq, yaşamın olduğu hər bir yer ən azı əsas kimyası baxımından Yerdəki ilə, təxminən, oxşar olmalıdır. O zaman həyat ancaq orta temperatura malik planetlərdə yarana bilər. Shapley iddia edirdi ki, orta hesabla, ən azı min planet daşıyan ulduzdan birinin uyğun planeti var. Bu hesablama uyğun temperatura malik ən azı bir planetə malik cəmi 1014 ulduzun olması nəticəsini verir.
Ancaq həyatın əmələ gəlməsi üçün planetin orta temperaturunun olması kifayət deyil. Uyğun bir atmosferi saxlamaq üçün də müəyyən ölçü də olmalıdır. Əgər uyğun temperatura malik hər min planetdən biri də uyğun ölçüdədirsə, bu, 10^11 edir. Bir planetin uyğun temperaturu və uyğun atmosferi olsa belə, bir çox səbəblərdən həyat hələ də yaranmaya bilər. Yenə də Shapley orta hesabla mində bir hesablamadan istifadə edərək, həyatın əmələ gələ biləcəyi 10^8 (yüz milyon) planetin olduğunu fərz etdi. Bu sahədə çalışan müasir bioloqlar onun təxminini çox mühafizəkar hesab edirlər. Bugünkü bioloqlar bu rəqəmin 10^16 və ya daha çox olacağını iddia edirlər.
Mənbə: Bilgi Ustam
Tərcümə etdi: Aydan Qasımova
