İslamabadda ABŞ və İran arasında keçirilməsi planlaşdırılan danışıqlar üçün gücləndirilmiş təhlükəsizlik tədbirləri ilə hazır vəziyyətə gətirilib. Pakistan tərəfi isə proseslə bağlı optimist mövqe nümayiş etdirərək hər iki ölkənin etimadını qazandığını bildirib.
ABŞ-nin vitse-prezident Cey Di Vens və İranın xarici işlər naziri Abbas Əraqçi
24media.az "BBC"yə istinadən bildirir ki, ABŞ nümayəndə heyətinə rəhbərlik edən vitse-prezident Cey Di Vens də müsbət mesajlar verib. O, İranın səmimi şəkildə danışıqlara hazır olacağı təqdirdə Vaşinqtonun da əməkdaşlığa açıq olduğunu qeyd edib. Bununla yanaşı, prosesin uzadılması cəhdlərinin qəbul edilməyəcəyi barədə xəbərdarlıq edib.
Buna baxmayaraq, tərəflər arasında ciddi fikir ayrılıqları qalmaqdadır və bu, danışıqların nəticəsini qeyri-müəyyən edir.
Lübnan məsələsi
İran Prezidenti Məsud Pezeşkian İsrailin bölgədəki fəaliyyətlərinin davam etməsinin danışıqları mənasız edə biləcəyini bildirib. Tehran, xüsusilə, Hizbullah ilə bağlı mövqeyindən geri çəkilməyəcəyini vurğulayır.
Digər tərəfdən, İsrailin Baş naziri Benjamin Netanyahu Hizbullahla bağlı atəşkəs ehtimalını rədd edir. Bu isə regiondakı gərginliyi artıran əsas faktorlardan biri olaraq qalır.
Hörmüz boğazı
Dünya enerji bazarı üçün strateji əhəmiyyət daşıyan Hörmüz boğazı ətrafındakı vəziyyət də danışıqlara mənfi təsir göstərir.
ABŞ Prezidenti Donald Tramp İranı boğazda gəmi keçidlərinə maneələr yaratmaqda ittiham edib. Hazırda bölgədə yüzlərlə gəmi gözləmə vəziyyətindədir və dəniz nəqliyyatı ciddi şəkildə məhdudlaşıb.
İran isə bu su yoluna nəzarət hüququnu vurğulayaraq yeni qaydalar tətbiq etməyə çalışır. Bu addımlar beynəlxalq ticarət və enerji daşımaları baxımından narahatlıq yaradır.
Nüvə proqramı
Tərəflər arasında ən mürəkkəb və uzunmüddətli mübahisə mövzusu İranın nüvə proqramıdır. Vaşinqton Tehranın nüvə silahı əldə etməsinin qarşısını almaqda israrlıdır.
İran isə nüvə fəaliyyətinin yalnız mülki məqsədlər daşıdığını bildirir və “Treaty on the Non-Proliferation of Nuclear Weapons” çərçivəsində uranı zənginləşdirmək hüququnu müdafiə edir.
2015-ci ildə əldə olunmuş “Joint Comprehensive Plan of Action” kimi kompleks razılaşmanın yenidən formalaşdırılması isə olduqca çətin görünür.
İranın regional təsiri
İranın Yaxın Şərqdəki müttəfiqləri və təsir şəbəkəsi, o cümlədən Hizbullah, Yəməndəki husi qüvvələri və digər qruplar Tehranın regional siyasətində mühüm rol oynayır.
İsrail bu strukturu ciddi təhlükə kimi qiymətləndirir və onun zəiflədilməsini əsas prioritet hesab edir. Eyni zamanda, iqtisadi çətinliklər fonunda İran cəmiyyətində də xarici siyasətə ayrılan resursların azaldılması ilə bağlı çağırışlar artır.
Sanksiyaların ləğvi
Tehran danışıqlar çərçivəsində beynəlxalq sanksiyaların tamamilə aradan qaldırılmasını tələb edir. İran rəsmiləri dondurulmuş milyardlarla dollar vəsaitin azad edilməsinin ilkin şərtlərdən biri olduğunu bildirir.
Lakin ABŞ administrasiyasının bu cür genişmiqyaslı güzəştlərə razılıq verməsi ehtimalı aşağı qiymətləndirilir.
Bütün bu amillər göstərir ki, ABŞ və İran arasında danışıqların uğurla nəticələnməsi üçün ciddi siyasi iradə və qarşılıqlı kompromis tələb olunur. Mövcud vəziyyətdə isə tərəflər arasında dərin fikir ayrılıqları qalmaqda davam edir.
Emiliya Vəlicanova
