Makedoniyalı İsgəndər 32 yaşında vəfat edərək geridə böyük bir imperiya qoyub getdi. Bəs onun ölümündən sonra yaranan hakimiyyət boşluğunda hökmranlıq edəcək varisi varmı?
Döyüşdə atına minən Makedoniyalı İsgəndərin Pompeydəki məşhur mozaikası.
Makedoniyalı İskəndər 20 yaşında Makedoniya taxtına çıxdı və cəmi 12 il sonra vəfat edərək qədim dünyanın ən böyük imperiyalarından birini idarə etdi. Bu müddət ərzində onun uşaqları olubmu və onun ölümündən sonra yaranan hakimiyyət boşluğunda bu varislərin taleyi necə olub?
Cavab bəli. İskəndərin bir və bəlkə də iki övladı var idi - hər ikisi oğlan. IV. İskəndər kimi tanınan biri onun həyat yoldaşı Roksanadan olan oğlu idi. "Makedoniya Heraklı" kimi tanınan digər oğlu isə məşuqəsi Barsinedən olan oğlu idi.
Sidneydəki Macquarie Universitetinin antik tarix professoru İan Uortinqton “Alexander the Great: Reader” kitabında yazır ki, Roksana Mərkəzi Asiyada yerləşən Baktriya bölgəsində bir canişin qızı idi. İsgəndərin qüvvələri onu ərazidə hərbi əməliyyatlar apararkən ələ keçirdilər və İskəndər eramızdan əvvəl 327-ci ildə onunla evləndi. Amma İsgəndər oğlunu görməyə ömür sürmədi; Roksana, Makedoniyalı İskəndərin e.ə 323-cü ildə Babildə vəfat etdiyi zaman IV İsgəndərə hamilə idi.
Makedoniyalı Herakl təxminən eramızdan əvvəl 327-ci ildə bir fars zadəganı olan Barsine adlı məşuqənin övladı olaraq dünyaya gəldi. O, IV. İskəndərdən təxminən dörd yaş böyükdür. Müasir dövrdə bəzi alimlər İskəndərin əslində Barsinenin atası olub-olmadığını şübhə altına alırlar, çünki İskəndər heç vaxt uşağı rəsmi olaraq qəbul etmirdi. Ancaq bəzi elm adamları arasında Heraklın onun bioloji oğlu olduğuna dair fikir həmrəyliyi var.
Colby Kollecində klassiklər üzrə keçmiş professor Cozef Roisman deyir ki, bir neçə tarixçi İskəndərin ata olmasına şübhə ilə yanaşır. Lakin Cozef Roisman onların fikirləri ilə razılaşmır.
İtalyan rəssamı Padovaninonun (1588-1649) əsərində Yunan generalı Eumenes və IV İskəndəri tutan Roksana.
Makedoniyalı İskəndərin övladları niyə padşah olmadılar?
Makedoniyalı İskəndər 32 yaşında müəmmalı xəstəlikdən vəfat etdikdən sonra onun Balkanlardan tutmuş indiki Pakistana qədər uzanan nəhəng imperiyasının real varisləri yox idi. Onun həyat yoldaşı Roxana İsgəndərdən hamilə idi, lakin o vaxt uşağın oğlan və ya qız olması məlum deyildi.
Makedoniyalı Herakl qanuni deyildi, bu da onun taxta iddiasını çətinləşdirirdi. "Oğlan heç vaxt onun varisi deyildi, çünki o, qeyri-qanuni idi və bir məşuqənin oğlu idi",- dedi Worthington.
Bundan əlavə, həm Roksana, həm də Barsine Asiya mənşəli idi, bu səbəbdən İskəndərin bəzi generalları onları istəmirdilər .
Nyufaundlend Memorial Universitetinin klassiklər üzrə dosenti Kerol Kinq “Qədim Roma tarixçisi Kvint Kurtiyə görə, generalların və süvarilərin görüşündə hər iki oğul taxtın potensial varisləri kimi təklif edildi, lakin əsgərlər hər ikisini rədd etdilər, çünki onların analar asiyalı idi”,-dedi.
Makedoniyalı İskəndərin ögey qardaşı Arridaeus IV kral oldu. IV İskəndər doğulduqdan sonra ortaq hökmdar oldu. Amma Kinq, “Əlbəttə ki, praktikada heç bir “kral” hökm sürməyib”,_dedi. Arridaeusun, IV. İsgəndərin Körpə ikən bir növ psixi pozğunluğu var idi ki, bu da onun güc tətbiq etməsini çətinləşdirirdi.
Nəticədə İsgəndərin güclü generalları olan xələflərinin müharibələrində imperiyaya sahib olmaq uğrunda bir-biri ilə vuruşduqca hamı piyona çevrildi və Kinqin dediyinə görə Arridaeus və İskəndərin övladları öldürüldü.
Makedoniyalı İskəndərin anası Olimpiada hakimiyyət uğrunda mübarizədə mühüm rol oynamışdır. O, eramızdan əvvəl 317-ci ildə IV. İskəndərin himayədarı olmağa razılaşdı və Poliperxon adlı bir generalın komandanlığı altında olan ordunun köməyi ilə Arridaeusu ələ keçirdi və onu öldürdü. Lakin Kassandr adlı bir generalın komandanlığı altında olan bir qüvvə Olimpiaya hücum edərək, eramızdan əvvəl 316-cı ildə onu məğlub etdi. O, İskəndərlə birlikdə onu ələ keçirdi və Olimpiası öldürüldü.
IV. İskəndər və Roksana sonradan Makedoniyaya kral kimi nəzarət edən Kassandrın əsiri oldular. Kassander taxt üçün heç bir rəqabət istəmirdi, ona görə də gənc varisin yetkinlik yaşına çatmasının və potensial olaraq hakimiyyətə gəlməsinin qarşısını almaq üçün o, IV. İskəndəri və Roksanı eramızdan əvvəl 309-cu ildə öldürdü.
Makedoniyalı Herakl da yaxşı vəziyyətdə deyildi. Uoterfild general Poliperxonun İskəndərin qeyri-qanuni oğlunu əsir götürdüyünü öyrənir və Kassander onunla razılaşdıqdan sonra, IV. İsgəndərin ölümündən sonra Makedoniyalı Heraklı öldürdü.
Mənbə: Live Science, Arkeofili.com
Tərcümə etdi: Amin Həsənli
