Son illərdə elm insan bədənini texnologiya ilə birləşdirən yeni kəşflərə imza atıb. Bu kombinasiyalar həm böyük potensiala, həm də ciddi etik narahatlıqlara səbəb olur.
Elm fantastikasında təsvir edilən “kiborg” anlayışı artıq reallığa çevrilib. Kiborg sözü “cybernetic organism” ifadəsindən yaranıb. Texnoloji sistemlər və canlı orqanizmlərin birləşməsi tibbdə xüsusilə əhəmiyyətli tətbiqlər tapır. Son illərdə ağıllı materiallara əsaslanan tibbi implantlar inkişaf etdirilib. Bu implantlar dəyişən şəraitə avtomatik reaksiya verə bilir. Maqnit rezonans tomoqrafiyası əsasında dizayn və istehsal üsulları mühüm irəliləyişlər təmin edib. Həmçinin toxuma inteqrasiyasını yaxşılaşdıran xüsusi səth örtükləri hazırlanıb.
Mikroelektronika və yarımkeçirici texnologiyalar insan bədən funksiyalarını idarə edən implantların əsasıdır. Bu implantlara ürək stimulyatorları, retina və eşitmə implantları daxildir. Dərin beyin stimulyasiyası Parkinson və ağrı terapiyalarında istifadə olunur. Bioelektronika və robotika birləşdirilərək mürəkkəb neyroprotezdələr yaradılır. Beyin-maşın interfeysləri (BMI) birbaşa beyinlə əlaqə üçün istifadə olunur. BMI protezlərin və mürəkkəb hərəkətlərin idarəsində tətbiq olunur. Eyni zamanda, onlar neyrosayısında beyin fəaliyyətini anlamaq üçün alət rolunu oynayır.
Mikro- və nanofluidik sistemlər vasitəsilə maddələr də beyinlə texnoloji cihaz arasında əlaqə üçün istifadə olunur. BMI bəzən yalnız məlumat təminatçısı kimi görünür. Lakin onlar beyin siqnallarını geri göndərmək üçün də istifadə oluna bilər ki, bu etik baxımdan mübahisəlidir. Düşük mürəkkəbliyə malik orqanizmlərin, məsələn, həşəratların beyni daha sadədir. Siqnal daxil olduqda müəyyən hərəkət proqramı- uçmaq və ya qaçmaq başlayır. Biobotlar, yəni implantlı böyük həşəratlar monitorinq və xilasetmə missiyalarında tətbiq olunur. Onlar neyrosayısında model sistem kimi də istifadə edilir.
Uzunmüddətli aktiv tibbi implantlar etibarlı enerji mənbəyinə ehtiyac duyur. Bədən enerjisindən, məsələn, termal, kinetik, elektrik və kimyəvi enerji istifadə üsulları üzərində tədqiqat aparılır. Texnologiya və orqanizmlərin birləşməsi insanların həyat keyfiyyətini yaxşılaşdırmaq potensialına malikdir. Lakin etik və sosial aspektlər hər zaman nəzərə alınmalıdır.
Mənbə: ScienceDaily
Tərcümə etdi: Arzu Qafarova
