Bu gün istər ədəbiyyatda, istərsə də ictimai elmlərdə tez-tez rast gəlinən anlayış olan hermenevtik təhlil mətnlərin, simvolların və insan davranışlarının dərindən şərhinə imkan verən mühüm metoddur.
Hermenevtika mənşəyi Qədim Yunanıstana gedib çıxan fəlsəfi bir elmdir. Əvvəlcə dini mətnlərin şərhində istifadə edilən bu yanaşma zaman keçdikcə fəlsəfə, ədəbiyyat, hüquq, psixologiya və sosiologiya kimi sahələrə yayılıb. Latın "hermeneutica" sözündən əmələ gələn bu termin “mənanı izah etmək sənəti” və ya “təfsir sənəti” kimi müəyyən edilir.
Hermenevtik təhlil mətnin və ya hadisənin təkcə səthi məzmununu nəzərə almaqla deyil, həm də onun arxasında dayanan konteksti, onun yazıldığı dövrü, müəllifin niyyətini və oxucunun töhfəsini nəzərə alaraq hərtərəfli məna əldə etməyi qarşısına məqsəd qoyur. Bu cür təhlil xüsusi olaraq dil, mədəniyyət və tarixin mənaya təsirini araşdırır.
Hermenevtik analiz aşağıdakı sahələrdə geniş istifadə olunur:
• Ədəbi tənqid: Mətndə olan simvolların, metaforaların və mövzuların şərh edilməsi
• Tarix: Tarixi sənədlərin və rəvayətlərin mənasını başa düşmək
• Psixologiya: Müştəri ifadələrinin və ya xəyallarının simvolik mənalarının təhlili
• Sosiologiya: Sosial hadisələrin, normaların və diskursların arxasındakı məna qatlarının tədqiqi
• İlahiyyat: Müqəddəs mətnləri şərh etmək və dini mənaları təhlil etmək
Hermenevtika sahəsində görkəmli mütəfəkkirlərdən Fridrix Şleyermaxer, Vilhelm Dilthey, Hans-Georq Qadamer və Pol Rikour var. Xüsusilə Qadamer “həqiqət və metod” anlayışları ilə hermenevtikanın müasir anlayışını formalaşdırıb.
Müasir dünyada məlumat əldə etmək asanlaşsa da, onu anlamlandırmaq həmişəkindən daha mürəkkəbləşib. Hermenevtik təhlil yalnız məlumat almaq deyil, həm də onu sorğulamaq və kontekstləşdirmək qabiliyyətini təmin edir. Bu, akademik tədqiqatlarda və mədəni təhlillərdə xüsusilə dəyərlidir.
Mənbə : Evrim ağacı
Tərcümə etdi : Dilbər Paşazadə
