"İncəsənətin inciləri" rubrikası "Mariana" əsərini təqdim edir.
John Everett Millaisin 1851-ci ildə yaratdığı “Mariana” tablosu yalnız bir rəssamlıq nümunəsi deyil, bu, zamanın, gözləmənin və qadın ruhunun dərinliklərinə enən səssiz bir dramdır. Əsər öz qaynağını Alfred Tennysonun eyni adlı şeirindən və onun da arxasında duran Şekspirin “Measure for Measure” pyesindəki unudulmuş qadın obrazından götürür. Amma Millaisin fırçası ilə bu klassik ədəbiyyat obrazı bir anda canlı, hiss edilən və parlaq rənglərlə zəngin bir dünyaya köçür.
Tablonun mərkəzində uzun mavi paltarlı gənc bir qadın dizləri ağrıyan kimi arxasını düzəldərək ayağa qalxır. O, saatlarla tikmə işi ilə məşğul olub və indi bir anlıq nəfəs almağa çalışır. Qarşısında yerləşən vitrajlı gotik pəncərə vasitəsilə baxdığımız mənzərə yaydan payıza keçidin yumşaq rəngləri ilə doludur, bu dəyişən təbiət həm də qadının içindəki tənha gözləmənin, axıb gedən zamanın simvoludur.
Əsərin hər detalı danışır. Tikmə masasındakı tamamlanmış rulon onun bu işə nə qədər vaxt sərf etdiyini göstərir. Döşəməyə səpələnmiş payız yarpaqları ötən zamanın sükutla axdığını xatırladır. Küncdəki kiçik siçan isə Tennysonun misralarından çıxaraq tablonun içində öz yerini tapıb və onun həyatdan alınaraq rəsmdə əbədiləşdirildiyi deyilir.
Millais burada texniki ustalığını da nümayiş etdirir. Rəsm ağ astarlı mahogany taxtası üzərində işlənib və bəzən nazik, bəzən qalın qatlarla boyanıb. Xüsusilə Mariananın paltarı iki fərqli mavi piqmentlə, Prussiya mavisi və ultramarinlə boyanaraq dərinlik və həyəcan hissini artırır.
Rəssam dini və simvolik elementləri də unutmur. Arxa plandakı kiçik altar üzərində triptix, şamlar və gümüş tabut onun Allaha etdiyi səssiz duaların nişanəsidir. Vitrajda isə Annunciation, yəni, Mələk Cəbrayılın Məryəmə müjdə verməsi səhnəsi əks olunub. Pəncərəni bəzəyən “In coelo quies” (“Cənnətdə rahatlıq var”) devizi isə bu dünyada cavabsız qalan arzuların axirətə ötürülməsi fikrini oyadır.
Millaisin Marianası Tennysonun təsvir etdiyi kədərli və ruhən çökmüş qadından fərqlidir. Burada o, daha canlı, hələ də bir qədər ümidi olan, lakin tənhalığı dərindən yaşayan bir fiqurdur. Onun duruşu, bədəninin nazik qövsü, paltarı ilə əhatələnmiş zərifliyi sadəcə fiziki deyil, emosional bir gərginliyi də ifadə edir.
Bu rəsm yalnız dövrünün sənətsevərlərinə deyil, həm də digər yaradıcı insanlara ilham verib. Elizabeth Gaskellin “Ruth” romanında baş qəhrəmanın vəziyyəti də bu tablodakı Mariananın hissləri ilə səsləşir. Hər iki qadın öz evlərində sıxılıb qalıb, pəncərədən baxaraq azadlığı və məhəbbəti arzulayırlar.
“Mariana” səssiz, lakin güclü bir etirafdır. Bu, təkcə bir qadının kədərini yox, həm də zamanın keçidini, gözləməyin yoruculuğunu və daxili gücün incəliyini əks etdirən nadir sənət nümunəsidir. Millais bizə göstərir ki, gözləmə sadəcə passivlik deyil, bəzən bu, səssiz bir üsyan, bəzən isə rənglərlə dolu bir dua ola bilər.
Hazırladı: Talehə Hüseynzadə
