1858-ci ildə yəhudi bir din xadiminin oğlu olaraq dünyaya gələn Emil Dürkheim atasının ölümündən sonra ravvinlikdən fərqli bir yol tutdu. Uğurlu orta məktəb həyatından sonra o, Fransanın ən prestijli məktəbi olan École Normale Supérieur-da oxumağa başlayır. Bu nöqtədə o, ENS-in sosial elmlərə gətirdiyi ən böyük adlardan birinə çevrilir.
1885-ci ildə eksperimental psixologiyanın banisi Vilhem Vundtla bir il işlədi. Bu prosesdə o, Alman akademiyasını və idealist fəlsəfə ənənəsini yaxından tanımaq imkanı qazanır. Almaniyadan qayıtdıqdan sonra o, Fransa akademiyasında yeni diskursun nümayəndəsi olan Bordo Universitetində işləmişdir. Dürkheim akademik həyatının çox hissəsini burada keçirmiş, pedaqogika və əxlaq fəlsəfəsini tədris etmişdir.
1902-ci ildə Paris Universitetində mühazirələr oxumağa başladı. 1896-cı ildə L'année Sociologique jurnalını nəşr etməyə başladı. Fransa xaricindəki sosial elm ədəbiyyatını oxuculara təqdim edən jurnalda Ceyms Frazer kimi məşhur tədqiqatçıların da əsərləri dərc olunurdu. O, Üçüncü Cümhuriyyətin ictimai idealları ilə böyümüş bir gənc kimi bütün işlərini bu dəyərlərin mərkəzində aparırdı.
Sosiologiyanın ilk doktorluq dissertasiyası adlandırıla bilən “İctimai əmək bölgüsü” də Dürkheim cəmiyyətin varlığının əxlaq duyğusundan qaynaqlandığını müdafiə edir.
Cəmiyyət əxlaqının təşkilati forması kontekstində üzvi və mexaniki həmrəyliyin indiki klassik konsepsiyalarını inkişaf etdirərək, xoşbəxtliyin tərəqqiyə deyil, sosial şərait və fərdi istəklər arasında tarazlıq vəziyyətinə əsaslandığını müdafiə edir. 1895-ci ildə o, sosiologiyanı "dəqiq elm" elan edən "Sosioloji metodun qaydaları"nı yazmışdır. Kitabda çox müzakirə olunan sosial hadisələrə əşya kimi yanaşma təklifi irəli sürülsə də, hadisələrin təsnifatı və orijinallığı bacarıqla izah olunur. 1897-ci ildə statistik tapıntıları öz sosial təxəyyülü ilə şərh etdiyi "İntihar" əsərini nəşr etdi. Fərdi əməl sayılan intihar ictimai əlaqələrdən yayınma hesab edilir. Müxtəlif sosial kateqoriya və qruplarda intihar məlumatlarını şərh edən əsər ölümün sosial həyatın mövcudluğunu sübut etdiyi sosioloji teodikadır.
Onun ən mühüm əsərlərindən biri olan “İbtidai dini həyat formaları” sosial faktların təmsil olduğunu müdafiə edir. Bu kontekstdə din fenomeni vasitəsi ilə ictimai münasibətlərə məna verən xas məntiqi təhlil etməyə çalışır. Emil Dürkheim heç vaxt ziyarət etmədiyi Polineziya yerlilərinin vəhşi zehni zənginliyini heyrətləndirici dərinliklə şərh edərkən, bu əsər və M.Maussla birlikdə yazdığı Primitiv Təsnifat antropologiyanın klassikləri sırasına daxil oldu. O, Əxlaq tərbiyəsində Kant əxlaq fəlsəfəsini ictimai münasibətlər baxımından müzakirə edərkən, praqmatizm və sosiologiyada fərdiyyətçi fəlsəfəni tənqid edir. Sosiologiya dərslərində o, vətəndaş əxlaqı haqqında öz anlayışını ortaya qoyur. Emil Dürkheim sosiologiyanın ən ilhamverici və mübahisəli adamıdır.
Mənbə: Dünya bizim
Tərcümə etdi: Nuran Əhmədzadə
