Atmosfer cazibə qüvvəsi sayəsində Yeri əhatə edən hava təbəqəsidir. Bu təbəqə rəngsiz və qoxusuz qazlardan ibarətdir. Bu qazlar müəyyən nisbətlərdə birləşərək canlıların həyati fəaliyyətlərini davam etdirmələrini təmin edir. Atmosferdəki qazları iki qrupda araşdırmaq mümkündür. Atmosferdə mövcud olan və nisbətləri dəyişməyənlər; Birinci yerdə 78 faizlə azot, ikinci yerdə isə 21 faizlə oksigen gəlir. Qalan 1% inert, yəni sərbəst dövran edən qazlardır (helium, hidrogen, kripton, arqon, neon, ksenon). Atmosferdəki qazlar və sürətləri dəyişənlər; karbon qazı və su buxarıdır. Atmosferdə həmişə olmayan qazlar toz və ozondur. Havada 21% təşkil edən oksigen, insanların bir çox canlılar kimi nəfəs alaraq enerji əldə etmək üçün istifadə etdikləri bir qazdır. Başqa sözlə, dərindən nəfəs aldığımız zaman bədənimizə daxil olan qazların yalnız 21%-i oksigendir. Beləliklə, 100% oksigenli bir mühitdə nəfəs alsaq, daha çox enerji istehsal edərdikmi?
Atmosfer 100% oksigendən ibarət olsaydı, nəfəsimiz daha asan olardı? Bu suallara cavab verməzdən əvvəl oksigeni tanımaqla başlayaq.
Oksigen müstəqil olaraq 18-ci əsrin sonlarında ingilis kimyaçısı Cozef Pristli və fransız kimyaçısı Antuan Lavuazye tərəfindən kəşf edilmişdir. Cozef Priestli civə oksidini (HgO) günəş işığı ilə intensiv şəkildə qızdırır və onun içindəki oksigeni bilmədən buraxır.
Priestleydən bir neçə il sonra oxşar təcrübə ilə oksigeni kəşf edən, lakin ondan tamamilə xəbərsiz olan Antuan Lavuazye bunun adını turşu əmələ gətirən qaz mənasını verən 'oksigen' qoydu.
Oksigen nədir?
Oksigen simvolu O₂ olan elementdir. Normal şəraitdə, yəni temperatur 0 ° C və təzyiq 1 atm olduqda qaz şəklində mövcuddur. Rəngsiz və qoxusuz olur.
Fikirləşdiyimiz zaman nəfəs almaq atmosferdən hava almaq və içimizdəki havanı nəfəs almaq kimi görünə bilər. Amma əslində bu proses oksigenin bədənimizdəki hüceyrələrə səyahətidir və hüceyrələrimizə lazım olan enerji də bu şəkildə ötürülür.
Nəfəs aldığımız zaman içərimizə daxil olan havanın 21%-i oksigendir. Ağciyərlərimizdəki alveollar nazik divarları sayəsində yalnız oksigenin qana daxil olmasına imkan verir. Oksigen ağciyərlərimizdəki kiçik damarlara keçərkən, qanımızdakı karbon qazı qan damarlarından alveolalara keçir və nəfəs aldığımız zaman xaric olur. Bu qaz mübadiləsi sayəsində qanda oksigen səviyyəsi artır, karbon qazı isə azalır.
Bədənimizə daxil olan oksigen qan damarlarından keçərək ehtiyacı olan hüceyrələrə keçir.
Araşdırmalara görə, təmiz, yəni yüz faiz oksigenlə nəfəs almaq sağlamlıq üçün çox risklidir. Nəfəs aldığımız havada oksigen miqdarı artdıqda, ağciyərlərimizdəki alveolalar damarlarımıza daxil olan oksigenin miqdarını artırır.
Mənbə:bilimup
Tərcümə etdi:Nuray Mürsəlova
