Başımı qaldırdığımda qarşımda dərin mavi bir səma var idi. İnsan varlığının mənası nədir? Bu həyatın bir məqsədi varmı? Bu suallar fəlsəfənin ən dərinliklərində dolaşan məsələlər kimi tanınır. Amma bu gün mən bir teorem kəşf etdim: “Varlığın prioriteti".
Mənim hekayəm bir vaxtlar ucqar bir kənddə yaşayan Əli adlı bir adamla başlayır. Əli ömrü boyu hikmət axtaran biri idi. Gününü dağlarda gəzib-dolaşaraq, fikirləşməklə keçirirdi. Bir gün kəndini tərk edib hikmət axtarışına çıxdı.
Əlinin səyahəti onu dərin düşüncələrə sürüklədi və nəhayət bir monastırın qapısına çatdı. O, monastırın qapısını döyəndə rahiblərə hikmət axtarışında olduğunu söyləyərək kömək istədi. Kahinlər Əlini içəri dəvət etdilər və ona bir teorem dedilər: “Varlığın prioriteti”.
Bu teorem hər şeyin varlığının düşüncə və şüurun üstünlüyünə əsaslandığını bildirir. Yəni düşüncə və şüurun olmadığı dünyada varlığın mənası yoxdur. Kahinlər Əliyə varlığın üstünlüyünü izah edərkən dedilər: "Bir ağac düşünün. O ağac meşədə tək dayanır. Yalnız o ağacın varlığını düşünəndə o ağacın əsl mənası üzə çıxır. O düşüncə və şüur ağacın varlığına məna verir. Əgər düşüncə və şüur olmazdısa, o ağacın varlığının heç bir mənası olmazdı. Bu baş verməzdi”.
Əli rahiblərin ona dediklərini dərindən düşündü və teorem üzərində düşündü. O, nəhayət, varlığın üstünlüyü ilə bağlı bu fəlsəfi ideya ilə barışdı. İndi anladı ki, həyatın mənası düşüncə və şüurun varlığı ilə formalaşır və hər şey bu əsasda qurulur.
Əli monastırdan çıxanda daxili rahatlıq tapdı. Onun müdriklik axtarışları davam edirdi, lakin o, indi varlığın üstünlüyünü dərk edirdi. Bəlkə də əsl hikmət varlığın özəyinə varmaqda və onun üstünlüyünü qəbul etməkdədir.
Bu hekayə bizə xatırladır ki, bəzən ən dərin həqiqətlər səssiz düşüncələr və daxili səyahətlər nəticəsində ortaya çıxır. Varlığın birinciliyi kimi fəlsəfi teoremlər həyatın mənasını axtararkən və daxili kəşflərimizi qidalandırarkən bizə rəhbərlik edir.
Mənbə: evrimağacı.com
Tərcümə etdi: Aytac Musayeva
