Fəlsəfə sözü yunanca philosophia sözündən yaranmışdır. Və fəlsəfə: hikmət axtarmaq, biliyi sevmək, araşdırmaq və təqib etmək mənalarına uyğundur. Yunanlar üçün “Fəlsəfə nədir?” sualının cavabı, hikmət eşqi və ya hikmət axtarışı mənalarında da işlənib.
Əsrlər boyu bu suala müxtəlif cavablar irəli sürülüb: metafizika ilə fizika, hətta təbiət elmləri arasında fərqin olub-olmaması müzakirə olunub. Orta əsrlərdə bəzi filosoflar fəlsəfi olanı müəyyən etməklə suala cavab verdiklərini düşünürdülər. Platon təbiətin izahını verdi. Məhz buna görə də reallıq haqqında bütün biliklərə “fəlsəfə” deyilirdi. Bu gün empirik psixologiyanın və ya analitik fəlsəfənin digərlərindən çox üstün olduğunu iddia edənlər çoxdur. Digərləri estetikanı insan təcrübəsini başa düşmək üçün həlledici hesab edirlər. Suala filosofun cavabı indi tipik olaraq insan, rasionallıq, dil və s. təsvirlərlə əlaqələndirilir.
Bəziləri hələ də fəlsəfənin nə etdiyi barədə bəzi fəlsəfi düşüncələrə girməyi faydalı hesab edirlər.
Özlərinə “filosof” deyənlər bu gün nə edirlər ?
Əgər onlar dəyər, təcrübə, inanc, bilik və ya normativlik suallarına müraciət edirlərsə, çox güman ki, ənənəvi fəlsəfənin sərhədləri daxilindədirlər. Onlar elm tərəfindən həll edilməmiş hesab edilən hər hansı böyük sualla məşğul olduqda da eyni şeydir – məsələn, belə bir sualın olub-olmaması.
Fəlsəfə əvvəllər əldə edilmiş biliklər üzərində qurulmuş sistemli düşüncə sistemidir. Fəlsəfə mənfəəti nəzərə almadan yalnız biliyə arxalanır. Ona görə də bəziləri bunu insanlığın ən nəcib axtarışı hesab edirlər. Düşünürlər ki, fəlsəfi düşüncə insanın kainatda öz varlığı ilə maraqlanması ilə başlayır. Bu proses insanların varlıq haqqında sual verməsi ilə davam edir.
Başqa sözlə desək, fəlsəfə ilə məşğul olanlar ilk növbədə maraqlıdırlar. Sonra maraqlarını təmin etmək üçün suallar verirlər. Təbii ki, o, suallarına cavab tapmaq üçün bəzi psixi proseslərdən keçir və gördüyü zehni fəaliyyətlər nəticəsində aparılan araşdırma-imtahan-sorğu fəlsəfi biliklər yaradır. Fəlsəfə üçün sadəcə maraqlanmaq və sual vermək kifayət deyil. Suallara sistemli izahat vermək də vacibdir.
Bəs filosof kimdir?
Deyə bilərik ki, ömrünü fəlsəfəyə həsr etmiş mütəfəkkirlərə filosof deyilir. Əslində, bəzi mənbələr hər bir elmi tədqiqatçıya filosof deyirlər. Qısaca filosofu elm və hikmətə çatmağa çalışan insan kimi də təsvir etmək olar. Fəlsəfəyə sadiq olan və ya fəlsəfə ilə maraqlanan insanlar; özünü və ətrafını tanımaq, ömrü boyu öyrənmək və öyrəndiklərini tətbiq etmək əzmindədir.
Filosoflar problemi məntiqlə qoyurlar. O, bugünkü ekoloji və insan problemlərinə laqeyd qalmır. Fəlsəfə ilə maraqlanan və sadiq olan insanlar problemin deyil, həllin bir hissəsi olmağı seçən fərdlər kimi görülür. Həyatları boyu humanist dəyərlərini və həssaslıqlarını itirmirlər. Filosoflar həm də yeni nəticələrə gələn və bu nəticələri ifadə etmək üçün yeni təriflər çıxaran insanlardır. Məşhur filosoflar həyata yeni cümlələr, məlumatlar əlavə etməklə insan həyatında mühüm yer tutmuşlar.
Mənbə: iienstitu.com
Tərcümə etdi: Rəhimə Cəmilova
