Astronomiya sahəsində aparılan son tədqiqatlar göstərir ki, kainatda Yerə bənzəyən planetlərlə yanaşı tamamilə fərqli və son dərəcə ekstremal şəraitə malik dünyalar da mövcuddur və alimlərin “cəhənnəm planetlər” adlandırdığı bu tip səma cisimləri xüsusilə böyük maraq doğurur.
Şəkildə planetlər təsvir olunub.
24media.az Daily Science-ə istinadən xəbər verir ki, belə planetlərdən biri alimlərin son illərdə daha detallı şəkildə araşdırdığı L 98-59 d adlı ekzoplanetdir. Bu planet Yer kürəsindən onlarla işıq ili uzaqlıqda yerləşir. Astronomların müşahidələrinə görə bu planetin səthi adi qayalı planetlər kimi sabit torpaqdan ibarət deyil. Onun böyük hissəsi yüksək temperatur səbəbindən ərimiş maqma okeanları ilə örtülüb. Temperaturun bu qədər yüksək olmasının əsas səbəbi planetin öz ulduzuna çox yaxın məsafədə yerləşməsidir. Bu səbəbdən ulduzdan gələn güclü radiasiya və istilik planetin səthini min dərəcələrə qədər qızdırır və qayaların əriməsinə səbəb olur. Bəzi hesablamalara görə belə planetlərin səth temperaturu 1000 dərəcə Selsidən də çox ola bilər. Bu temperatur Yer üzündə mövcud olan təbii şəraitdən qat-qat yüksəkdir.
Alimlərin diqqətini çəkən başqa bir məsələ isə bu planetlərin atmosfer quruluşudur. Müşahidələr göstərir ki belə planetlərin atmosferində kükürd birləşmələri, karbon qazı və digər ağır qazlar üstünlük təşkil edir. Xüsusilə hidrogen sulfid qazının mövcudluğu ehtimal edilir. Bu qaz Yer üzündə çürük yumurta qoxusu ilə tanınır və canlı orqanizmlər üçün zəhərlidir. Belə bir atmosfer temperaturu daha da artırır və planetdə həyatın yaranması ehtimalını demək olar ki aradan qaldırır.
Buna baxmayaraq alimlər bu cür planetləri araşdırmağı çox vacib hesab edirlər. Çünki onların öyrənilməsi planetlərin yaranması və inkişafı haqqında daha çox məlumat verir. Müasir teleskopların köməyi ilə astronomlar planetlərin işıq spektrlərini analiz edirlər. Bu analiz vasitəsilə atmosferdə hansı kimyəvi maddələrin olduğunu müəyyən etməyə çalışırlar. Bu üsul uzaq planetlərin temperaturunu, atmosfer sıxlığını və bəzən səth quruluşunu təxmin etməyə imkan verir.
Cəhənnəm planetlər üzərində aparılan araşdırmalar göstərir ki kainatda planetlərin müxtəlifliyi çox böyükdür. Yer planeti isə bu müxtəliflik içində nisbətən əlverişli şəraitə malik nadir dünyalardan biri ola bilər. Bəzi alimlər hesab edir ki planetlərin çoxu yaranma mərhələsində məhz belə yüksək temperaturlu və maqma okeanlı vəziyyətdə olur. Yalnız milyonlarla və ya milyardlarla il keçdikdən sonra onlar soyuyaraq sabit qayalı səthə çevrilir. Buna görə də cəhənnəm planetlər planetlərin gənclik dövrünü xatırladan təbii laboratoriya kimi qiymətləndirilir. Onların öyrənilməsi alimlərə həm uzaq ulduz sistemlərini anlamağa kömək edir, həm də Yer kürəsinin milyardlarla il əvvəl necə göründüyü barədə yeni təsəvvürlər yaradır. Alimlər düşünür ki gələcəkdə daha güclü teleskoplar vasitəsilə belə planetlərin sayı daha çox müəyyən ediləcək və bəlkə də indiyə qədər məlum olmayan yeni planet növləri kəşf olunacaq. Bu araşdırmalar insanlığın kainat haqqında biliklərini genişləndirir və göstərir ki kosmosda həyat üçün uyğun olmayan çoxlu ekstremal dünyalar mövcuddur. Yer planeti isə bu böyük kainatda nadir və xüsusi şəraitə malik bir dünyadır.
Turqut Ansari
