Təkamül psixologiyası müasir Darvinizm kimi tanınır və yeni bir elm sahəsi olaraq zamanla hörmət və populyarlıq qazanıb. Bu sahə insanların müasir dünyada yaşamasına baxmayaraq, düşüncə və davranışlarının çoxunun hələ də daş dövrü ovçu yığıcılarının təbii instinktlərindən qaynaqlandığını irəli sürür.
Homo sapiens 200,000 il əvvəl yaranmasına baxmayaraq, təkamül psixologiyası insanların bu gün də o dövrdə həyatda qalmağı mümkün edən xüsusiyyətləri axtardığını, məsələn, təhlükə ilə üzləşdikdə mübarizə aparmaq və məlumat mübadiləsi etmək instinktlərini saxladıqlarını qeyd edir. Bu, insanların təbiətcə "daş dövrü" xüsusiyyətləri ilə yükləndiyini göstərir və buna görə də bu instinktlərdən qurtulmaq çətin olur.
Yüz otuz doqquz il əvvəl Britaniyalı təbiətşünas Çarlis Darvin təbii seçmə nəzəriyyəsi ilə dünyanı sarsıdıb. Onun nəzəriyyəsinə görə, insanlar yer üzünə tam formalaşmış şəkildə yerləşdirilməyib. Əksinə, onlar təkamül etmiş bir növ idi və simianlar (meşə adamları) ilə geriyə doğru uzanan bioloji nəsillərin varisləriydilər. Hətta Darvin deyib ki, insanlar bütün digər növlərlə ortaq bir irsə malikdirlər.
Darvinin dövründən bu yana alimlər təbii seçmə nəzəriyyəsini müasir kəşflərlə, xüsusən də genetika sahəsindəki tapıntılarla inkişaf etdiriblər. Bu gün müasir Darvinçilər təkamülün belə baş verdiyini ehtimal edirlər: Bütün canlılar müəyyən gen birləşmələri ilə dizayn edilib. Zəif dizayn xüsusiyyətlərinə, məsələn, yumşaq sümüklər və ya zəif ürəklərə səbəb olan genlər iki əsas yolla əhali arasında böyük ölçüdə aradan qaldırılır.
Birincisi, bu xüsusiyyətlərə sahib növlər, sadəcə olaraq, elementlərə qarşı yetərincə uzun müddət yaşayıb çoxalmır və nəticədə, öz genlərini ötürə bilmirlər. Bu, ətraf mühitin seçilməsi adlanır.
İkincisi, bu canlılar digər qrup üzvləri tərəfindən cəlbedici hesab edilmir, çünki onlar zəif görünürlər və çoxalmaq ehtimalı daha azdır. Onlar cütləşmirlər və nəticədə, çoxalmırlar. Bu da cinsi seçmə adlanır.
Ətraf mühitin və cinsi seçmənin keçə bilən genləri gələcək nəsillərə ötürülür. Eyni zamanda, genetik mutasiyalar bəzən meydana çıxır və yeni dəyişikliklər yaradır. Təkamül prosesindən keçib sağ qalacaq və ötürüləcək xüsusiyyətlər növün inkişafına və çoxalmasına kömək edəcək xüsusiyyətlərdir. Bununla yanaşı, uyğun olmayan xüsusiyyətlər isə aradan qaldırılır. Bu yolla növlər sabit genetik profillərə sahib olur və işğal etdikləri ekoloji nişanlara optimal uyğunlaşır. Beləliklə, dənizin dibində yaşayan balıqlar qaranlıqda görə bilirlər və torpaqda yuva quran gəmiriciləri ovlayan itlər kəskin qoxu hissinə malikdirlər.
Növlər yox olur və yeni növlər meydana çıxır, bu zaman ətraf mühit şərtlərindəki radikal dəyişikliklər əvvəlki dizayn xüsusiyyətlərini köhnəlmiş edir və yeni xüsusiyyətlərin inkişaf etməsi üçün imkanlar yaradır.
Mənbə: Harvard Business Review
Tərcümə etdi: Arzu Qafarova
