Bu sual əsrlər boyu insanları maraqlandırır. Hazırda yadplanetli həyatın mövcudluğunu sübut edən birbaşa dəlillər olmasa da, alimlər bu mövzunu biologiya, astronomiya və fizika sahələrində araşdırmağa davam edirlər.
1. Yer kürəsindən kənarda həyatın mümkünlüyü
Yaşayış zonaları və həyat üçün şərait
Astrobioloqların diqqət yetirdiyi əsas amillərdən biri yaşayış zonasının (və ya Qızıl Saçlı zona) mövcudluğudur. Bu, bir ulduzun ətrafındakı elə bir bölgədir ki, burada temperatur maye suyun mövcud olmasına imkan yaradır – bildiyimiz kimi, su həyat üçün əsas komponentlərdən biridir.
Lakin son tədqiqatlar həyatın qeyri-adi şəraitdə də mövcud ola biləcəyini göstərir. Məsələn:
• Yupiter və Saturn peyklərinin (Avropa, Encelad) səthinin altında maye halda su olan okeanlar mövcuddur. Bu, onları mikrob həyatının axtarışı üçün perspektivli obyektlərə çevirir.
• Veneranın atmosferində 50-60 km yüksəklikdə temperatur və təzyiq yaşamaq üçün münasibdir. 2020-ci ildə alimlər burada fosfin izləri aşkar etdilər ki, bu da həyatın bioloji əlaməti ola bilər.
2. Həyatın axtarışında müasir üsullar
Biosiqnallar və kimyəvi analizlər
Alimlər həyatın mövcudluğunu göstərə biləcək kimyəvi birləşmələri – biosiqnalları axtarırlar. Əsas əlamətlərdən bəziləri:
• Metan – Mars atmosferində zaman-zaman aşkar edilir və bu, mikrob aktivliyinin əlaməti ola bilər.
• Fosfin – Veneranın atmosferində aşkar edilib və bəzi bakteriyalar tərəfindən istehsal oluna bilər.
• Planetlərin spektrindəki dəyişikliklər – Məsələn, oksigen və ozonun olması fotosintezin mümkünlüyünü göstərə bilər.
Radio siqnallar və texnoloji izlər
SETI (Search for Extraterrestrial Intelligence) proqramı kosmosdan gələn süni radio siqnallarını axtarır. Hələlik təsdiqlənmiş siqnallar aşkar edilməsə də, 1977-ci ildə qeydə alınan “Wow!-siqnalı” hələ də izah olunmayıb.
Alimlər həmçinin texnoloji izlərə baxırlar – məsələn, ulduzların ətrafında Dyson sferaları kimi nəhəng strukturların mövcudluğu sivilizasiyanın əlaməti ola bilər.
3. Son elmi kəşflər
• 2024-cü il – Alimlər həyatı tapmaq üçün yeni metod təklif ediblər – bilinməyən biosiqnalları analiz etmək
• 2025-ci il – Ənənəvi yaşayış zonalarının xaricində həyat axtarmaq üçün yeni alətlər hazırlanır
• Alimlərin sorğusu – Astrobioloqların 86,6%-i kainatda primitiv həyatın mövcud olduğuna inanır
4. Ağıllı həyatın mümkünlüyü
Primitiv həyatın aşkar edilməsi yaxın onilliklər ərzində mümkün olsa da, inkişaf etmiş sivilizasiyaların mövcudluğu sual olaraq qalır.
• Fermi paradoksu: əgər kainatda həyat geniş yayılıbsa, niyə yadplanetliləri görmürük?
• Böyük filtr hipotezi: bəlkə də mürəkkəb həyat nadir hallarda texnoloji səviyyəyə çatır.
• Həyat fərqli formalarla mövcud ola bilərmi? Bəzi hipotezlər silikon əsaslı və ya hətta plazma həyatının mümkünlüyünü irəli sürür.
5. Gələcək missiyalar və tədqiqatlar
• Europa Clipper (2025-2030) – NASA-nın Yupiterin Avropa peykinə göndərəcəyi missiya.
• James Webb Space Telescope (JWST) – yaşana biləcək ekzoplanetləri araşdırır.
• Mars missiyaları (ExoMars, Mars Sample Return) – Mars torpağında həyat izlərinin axtarışı.
Hal-hazırda Yer kürəsindən kənarda həyatın olduğuna dair sübutlar yoxdur, lakin onun mövcudluq ehtimalı yüksəkdir. Gələcək onilliklərdə yeni texnologiyalar bu suala daha dəqiq cavab tapmağa kömək edəcək.
Mənbə: ixbt.com
Tərcümə etdi: İbrahim Çobanlı
