1. "Kar" sözü bəzən böyük, bəzən də kiçik hərflə yazılır. Səbəb nədir? Böyük hərflə'' kar ''sözü kar-lal cəmiyyətə aid olmaq deməkdir və eyni zamanda, işarə dilinin əsas dildən istifadəsini nəzərdə tutur. Kiçik bir hərflə ''kar''sözü tibbi olaraq müəyyən edilmiş eşitmə itkisi olan, lakin özlərini karlar birliyi hesab etməyən və jestdən istifadə etməyən insanlara aiddir.
Karların uşaqları danışa bilər, amma eyni zamanda işarə dili onların ana dili olacaq. Bundan əlavə, kar uşaqların valideynləri, qardaşları və ya bacıları da onlarla ünsiyyət qurmaq üçün işarə dilini bilə bilərlər. Boş vaxtlarında jest dilini öyrənən bir sıra insanlar da var, çünki onlar tərcüməçi olmaq istəyirlər, kar-lal dostları var və ya sadəcə maraq naminə.
2. Bir universal işarə dili varmı? Yox. İşarə dilinin bir çox çeşidləri var, hətta bir ölkədə onlardan bir neçəsi, eləcə də adi dillər ola bilər. Məsələn, Belçikada 2 növ işarə dili var: Fransız-Belçika və Flamand və İspaniyada - İspan işarə dili və Katalan. Bundan əlavə, eyni danışıq dili olan ölkələrdə, məsələn, Böyük Britaniya və İrlandiyada müxtəlif işarə dilləri var. Bu, danışıq dillərində baş verənlərdən fərqli olan tarixi hadisələrlə bağlıdır.
3. Jest dilləri arasında "ailələr" varmı, hansı anlaşılmazlığa səbəb ola bilər? Bəli, işarə dilləri arasında dil ailələri də var. Məsələn, Avstriya işarə dili və ya holland işarə dili alman işarə dilini bilənlər üçün italyan işarə dilində danışan biri üçün daha asandır. Eyni zamanda, məsələn, Britaniya işarə dili hər hansı digər Avropa işarə dilindən çox fərqlidir və yalnız oxşar Avstraliya dili ilə əlaqələndirilir.
4."Lingua Franca" kimi qəbul edilə bilən beynəlxalq işarə dili forması varmı? Beynəlxalq İşarə Dili adlı kommunikasiya sistemi var. Beynəlxalq konfranslarda və eyni işarə dilində bilməyən iştirakçılarla görüşlərdə müntəzəm olaraq istifadə olunur. Bu köməkçi dil müxtəlif ölkələrdən olan işarə dili istifadəçiləri arasında, eləcə də spontan söhbətdə ümumi qəbul edilən dil kimi istifadə olunur. Bunu esperanto ilə müqayisə etmək olmaz, çünki "beynəlxalq dil" mahiyyətcə dil deyil. Onun sabit qrammatika və ya lüğəti yoxdur və böyük ölçüdə yalnız konkret kontekstdə məna kəsb edən jestlərə etibar edir və insanın ana dilindən lüğətdən istifadə edir.
5. Kar və lalların dilləri sadəcə bir növ şifahi/yazılı sözlərin təsviridirmi? Xeyr, onlar öz qrammatikası və sintaksisi olan tam hüquqlu dillərdir. Digər dillərdə olduğu kimi tərcümə etmək çətin olan deyimlər və başqa dilə hərfi tərcüməsi olmayan bəzi sözlər / jestlər var.
6. Hər bir dil üçün standart işarə forması varmı, yoxsa bəzi dialektlər var? Avropada işarə dillərini standartlaşdırmaq üçün bəzi cəhdlər edilmişdir. Ancaq danışıq dillərində olduğu kimi, bu cəhdlər uğursuz oldu və dialektlər hələ də mövcuddur. Bu, karlar üçün məktəblərin ölkənin müxtəlif yerlərində yerləşməsi və uşaqların sonra istifadə etdiyi müxtəlif jestlərdən istifadə etməsi ilə bağlıdır. Çox vaxt həftənin günlərini və aylarını, eləcə də rəngləri müəyyən edən jestlər müxtəlif ölkələrdə fərqlənir.
7. Neçə nəfər Avropa Şurasının üzvlüyü çərçivəsində işarə dilindən istifadə edir? Bu suala cavab vermək çətindir. Hər bir üzv dövlətdə dəqiq statistika yoxdur. Avropa Birliyinin məlumatına görə, təxminən 75.000 kar işarə dilindən istifadə edir. İşarə dili istifadəçiləri müəyyən bir ölkədə ümumi əhalinin təxminən 0,1% -ni təşkil edir. Buraya işarə dilini ikinci dil kimi öyrənən insanlar, kar valideynlərin uşaqları və ya digər ailə üzvləri daxil deyil. Finlandiyada, məsələn, Fransada 100.000, Rumıniyada isə 20.000-dən 30.000-ə qədər işarə dillərinin 5.000-ə yaxın istifadəçisi.
8. İşarə dilləri Avropa Şurasının üç geniş yayılmış prinsipi ilə bağlıdır: 35 dilə aid olan öyrənmə, tədris, qiymətləndirmə
Fransa Təhsil Nazirliyi səviyyələrlə bağlı fransız işarə dili üçün xarici dil biliyi üzrə ümumavropa səlahiyyətlərinə dair sənədin fransız versiyasının bəzi hissələrinə düzəlişlər hazırlayıb.
9. İşarə dilini təkrarlamaq üçün bir yol varmı? Bəli, işarə dilləri bir neçə yolla deşifrə edilə bilər. Bu məqsədlər üçün jestləri təsvir edən simvollardan istifadə edən Hamburq Notation Sistemi (Hamnosys) ən çox istifadə olunur. Bənzər bir şəkildə işləyən başqa bir sistem SignWriting-dir.
Mənbə:edl.ecml.at
Tərcümə etdi:Leyla Əliyeva
