Bakıya uzaqdan baxdıqda diqqəti cəlb edən elementlərdən biri də məhz "Alov Qüllələri"dir. Bakı şəhərinin səmasını bəzəyən qüllələr təkcə müasir memarlıq nümunəsi deyil, Azərbaycanın milli kimliyi, qlobal imicidir. Bəs "Alov qüllələri" nəyi təmsil edir, kimlər üçün inşa edilib?
Azərbaycan tarixində “od” anlayışı yalnız fiziki element deyil, fəlsəfi və mədəni məna daşıyır. Zərdüştlük dövründən etibarən od müqəddəs sayılıb. Abşeron yarımadasında torpaqdan çıxan təbii alovlar bu inancların formalaşmasında mühüm rol oynayıb. “Odlar Yurdu” ifadəsi təsadüfi deyil, bu torpağın kimliyi ilə birbaşa bağlıdır.
ABŞ-nin tanınmış HOK memarlıq şirkəti tərəfindən dizayn edilən kompleks od anlayışını metaforik və vizual dildə təqdim edir. Burada məqsəd təkcə estetik təsir yaratmaq deyil, Bakının keçmişini gələcək texnologiyalarla birləşdirən memarlıq dili formalaşdırmaq olub.
Kompleks üç qüllədən ibarətdir. Bir çox tədqiqatçılar bu üçlüyü keçmiş–indiki zaman–gələcək, yaxud mədəniyyət–iqtisadiyyat–dövlətçilik kimi görürlər. Funksional baxımdan isə qüllələrdən biri yaşayış binası, digəri beşulduzlu otel, üçüncüsü isə ofis mərkəzi kimi nəzərdə tutulub. Yəni, Alov Qüllələri yalnız simvol deyil, eyni zamanda Bakının biznes, turizm və şəhər həyatının aktiv bir hissəsi olmaq üçün inşa edilib.
“Kimlər üçün inşa edilib?” sualına cavab çoxqatlıdır. Bir tərəfdən bu kompleks yerli əhali üçün milli qürur mənbəyi, Bakının müasir simasıdır. Digər tərəfdən isə xarici investorlar, turistlər və beynəlxalq ictimaiyyət üçün güclü vizual mesajdır: Azərbaycan qlobal memarlıq dilində danışa bilən, müasirliklə köklərini sintez edən bir ölkədir.
Qüllələrin şəhər panoramasındakı mövqeyi də mühüm məna daşıyır. Onlar Bakının ən yüksək nöqtələrindən birində yerləşərək həm İçərişəhərə, həm də Xəzər dənizinə vizual baxış yaradır. Bu yerləşmə sanki tarixi mərkəzlə müasir şəhər arasında körpü rolunu oynayır. Aşağıda minillik daş divarlar, yuxarıda isə şüşə və poladdan ibarət siluet - bu kontrast Bakının özünün daxili ziddiyyətlərini və harmoniyasını əks etdirir.
Gecə saatlarında LED fasadların alov animasiyası ilə işıqlandırılması Alov Qüllələrini daha da simvolik edir. Bu işıqlandırma sadəcə estetik şou deyil, şəhərin gecə kimliyinin formalaşmasında mühüm rol oynayır. Bakı gecə vaxtı uzaqdan baxıldıqda alovlanan bir şəhər təəssüratı yaradır.
Memarlıq baxımından kompleks Azərbaycanın qlobal memarlıq sisteminə inteqrasiyasının göstəricisidir. HOK kimi beynəlxalq şirkətin layihəyə cəlb olunması Bakının dünya şəhərləri ilə eyni liqaya çıxmaq ambisiyasını ortaya qoyur.
Alov Qüllələri həm də neft sonrası dövr üçün düşünülmüş simvol kimi oxuna bilər. Neftdən əldə olunan gəlirlərin mədəniyyətə, şəhərsalmağa və imic quruculuğuna yönəldilməsi bu cür layihələrdə özünü göstərir. Yəni qüllələr yalnız mövcud gücün deyil, gələcəyə dair strategiyanın da ifadəsidir.
Alov Qüllələri konkret bir sosial qrup üçün deyil, çoxşaxəli auditoriya üçün inşa edilib: Azərbaycan vətəndaşı, xarici qonaq, investor, tarixçi, memar və sadə müşahidəçi üçün. Hər kəs bu qüllələrdə fərqli məna görə bilər. Məhz bu çoxmənalılıq onları güclü simvola çevirir.
Bu qüllələr Bakının səmada yazılan hekayəsi kimidir. Odla başlayan, modernliklə davam edən və gələcəyə yönələn bir hekayə. Onlar göstərir ki, memarlıq sadəcə bina tikmək deyil, kimlik yaratmaq, yaddaş formalaşdırmaq və dünyaya “biz buradayıq” deməyin ən səssiz, amma ən təsirli yoludur.
Talehə Hüseynzadə
