Velosiped, bu gün həm nəqliyyat, həm də idman məqsədləri üçün geniş istifadə olunan iki və ya üç təkərli, pedallı, insan gücü ilə işləyən nəqliyyat vasitəsidir. Bəzi modellərdə elektrik mühərriki dəstəyi də ola bilər. Tarix boyu bir çox fərqli adla çağırılan velosiped bəzi bölgələrdə "velespit", "demirat" və ya "çiftkeker" kimi də tanınıb.
Velosipedlərin növləri:
Velosipedlər təyinatına görə müxtəlif növlərə bölünür. Gündəlik nəqliyyat, idman və macəra kimi müxtəlif sahələrdə istifadə olunan əsas velosiped növləri bunlardır:
Yol velosipedi: Yüngül və nazik təkərləri ilə uzun məsafələrdə yüksək sürət üçün nəzərdə tutulub.
Dağ velosipedi: Bunlar qalın təkərli velosipedlərdir və kobud ərazidə istifadə üçün nəzərdə tutulub.
BMX: Akrobatik hərəkətlər və yarışlar üçün istifadə edilən kiçik, möhkəm velosipedlərdir.
Şəhər (hibrid) velosipedi: Gündəlik nəqliyyat və rahat sürmək üçün nəzərdə tutulub.
Tandem velosiped: İki nəfərin eyni vaxtda sürə biləcəyi xüsusi velosiped növüdür.
Turinq velosipedləri: Bunlar uzun səyahətlər üçün uyğun olan davamlı və rahat velosipedlərdir.
Velosipedin ixtirası və inkişafı:
Velosipedin ixtirası tək bir ixtiraçıya və ya tarixə əsaslanmır. Zamanla dəyişərək indiki formasını alıb. Ancaq ilk velosipedə bənzər avtomobilin 1817-ci ildə alman ixtiraçısı Karl von Drais tərəfindən hazırlandığı məlumdur. Von Drais "Laufmaschine" (işləyən maşın) adlandırdığı avtomobilini 14 kilometr istifadə edərək sınaqdan keçirib və 1818-ci ildə Parisdə təqdim edib. Bu modelə pedallar daxil deyildi. Belə ki, sürücü ayaqlarını yerə qoyaraq nəqliyyat vasitəsini itələyib. Sonradan “draisienne” və ya “velocipede” kimi tanınan bu ixtira velosipedin əsasını təşkil edib.
Velosipedin təkamülü və modernləşmə prosesi:
Zaman keçdikcə Von Draisin ixtirası bütün Avropa və Amerikada geniş yayılıb. 19-cu əsrin ortalarında London sakini Denis Conson draisienne modelini inkişaf etdirib və İngiltərədə istehsala başlayıb. Bununla belə, bu erkən velosipedlərdən hamar yollar istisna olmaqla istifadə etmək çətin olub və tezliklə populyarlaşıb.
Əsl pedallı velosiped 1860-cı illərdə fransız ixtiraçı Pierre Michaux və oğlu Ernest Michaux tərəfindən istehsal edilib. İlk pedalla işləyən velosipedlər "Sümük Çalkalayıcıları" adlanıb, çünki onların taxta təkərləri vibrasiyaları qəbul edə bilməyib və sürmək üçün olduqca kələ-kötür olub. Michaux ailəsi bu velosipedləri kütləvi istehsala buraxaraq onları daha geniş auditoriyaya təqdim edib.
19-cu əsrin sonlarına doğru Şotlandiyalı ixtiraçı Con Boyd Dunlop 1888-ci ildə pnevmatik təkər ixtirası ilə velosiped sürməyi çox daha rahat edib. Beləliklə, velosiped sənayesi sürətlə inkişaf edib və velosipedlər nəqliyyatda mühüm yer tutub.
20-ci əsrin əvvəllərindən etibarən kütləvi istehsal artdıqca velosipedlər daha əlverişli olub. Xüsusilə Belçika, Fransa, İngiltərə, İtaliya, İspaniya kimi ölkələrdə velosiped fabrikləri geniş yayıldı və velosiped idmanı inkişaf etməyə başlayıb.
Velosipedin tarixi onun ixtirasından bu günə qədər davamlı inkişaf göstərib. Karl von Draisin 1817-ci ildəki ilk cəhdi ilə başlayan bu səyahət indi bu gün istifadə etdiyimiz yüksək texnologiyalı, elektriklə işləyən velosipedlərə qədər uzanıb. Həm qənaətcil, həm də ekoloji cəhətdən təmiz nəqliyyat vasitəsi olan velosipedlər hər keçən gün daha çox insan tərəfindən seçilməkdə davam edir.
Mənbə: Fikrimucit
Tərcümə etdi: Səidə Əsədli
