Kimya maddələrin quruluşunu, xassələrini və qarşılıqlı təsirini öyrənən elm sahəsidir. Kimya gündəlik həyatımızda qarşılaşdığımız demək olar ki, hər şeyin əsasını təşkil edir və təbiətdəki maddələrin necə dəyişdiyini, birləşməsini və bir-biri ilə reaksiyasını anlamağa kömək edir.
Kimyəvi reaksiyalar və onların əsas xassələri
Kimyəvi reaksiyalar maddələrin birləşərək yeni maddələr əmələ gətirdiyi proseslərdir. Bu reaksiyalar zamanı atomlar və molekullar arasındakı bağlar qırılır və yeni bağlar yaranır. Kimyəvi reaksiyalar enerjinin dəyişməsi, maddənin çevrilməsi və kimyəvi birləşmələrin əmələ gəlməsi kimi bir çox mühüm xüsusiyyətlər nümayiş etdirir.
Onun əsas məqsədi müəyyən şərtlər altında reaktivlərin, yəni başlanğıc materialların məhsullara çevrilməsidir. Bu transformasiya həm enerjinin sərbəst buraxılmasına, həm də enerjinin udulmasına səbəb ola bilər. Reaksiya növündən asılı olaraq enerji dəyişikliyi fərqli ola bilər.
Kimyəvi reaksiyaların növləri
Müxtəlif meyarlara görə müxtəlif kateqoriyalara bölünə bilər. Hər növ fərqli kimyəvi dəyişiklik və enerji dəyişikliyi təmin edir.
1. Füzyon reaksiyaları
Koalessensiya reaksiyaları iki və ya daha çox maddə birləşərək daha mürəkkəb maddə əmələ gətirdikdə baş verir. Belə reaksiyalar adətən enerji tələb edir.
2. Parçalanma reaksiyaları
Parçalanma reaksiyalarında mürəkkəb birləşmə daha sadə komponentlərə parçalanır. Bu reaksiyalar tez-tez enerji buraxır.
3. Yerdəyişmə reaksiyaları
Yerdəyişmə reaksiyaları birləşmədəki bir elementin və ya ionun başqa bir element və ya ionla əvəz olunduğu reaksiyalardır. Belə reaksiyalar çox vaxt yeni maddələrin əmələ gəlməsinə səbəb olur.
4. İkiqat yerdəyişmə reaksiyaları
İkiqat yerdəyişmə reaksiyalarında iki birləşmə arasındakı elementlər yerlərini dəyişir. Bu reaksiyalar, ümumiyyətlə, ərimə və çökmə kimi hadisələrlə nəticələnir.
5. Yanma reaksiyaları
Yanma reaksiyaları bir maddənin oksigenlə birləşərək enerji (adətən istilik və işıq) buraxdığı reaksiyalardır. Bu reaksiyalar təbii enerji istehsalında və sənaye proseslərində geniş istifadə olunur.
Kimyəvi reaksiyalarda enerji dəyişiklikləri
Kimyəvi reaksiyalar zamanı enerji dəyişiklikləri mühüm rol oynayır. Kimyəvi reaksiyalar endotermik və ekzotermik ola bilər:
1) Endotermik reaksiyalar: Belə reaksiyalarda enerji xaricdən alınır. Yəni reaksiyanın baş verməsi üçün ətraf mühitdən enerji alınmalıdır.
2) Ekzotermik reaksiyalar: Ekzotermik reaksiyalar zamanı enerji ayrılır. Bu cür reaksiyalar istiliyin sərbəst buraxılmasına və ətrafın istiləşməsinə səbəb olur.
Kimyəvi reaksiyaların tətbiqi sahələri
Kimyəvi reaksiyalar həyatın bütün sahələrində mühüm yer tutur. Xüsusilə əczaçılıq istehsalı, kənd təsərrüfatı kimyası, enerji istehsalı və qida emalı kimi sektorlarda kimyəvi reaksiyalardan istifadə edərək yeni məhsullar istehsal olunur. Bundan əlavə, kimyəvi reaksiyalar ekoloji problemlərin həlli, suyun təmizlənməsi və çirklənmənin azaldılması kimi sahələrdə mühüm rol oynayır.
Kimya bizə materiyanı anlamağa imkan verir, ətrafımızdakı dünyanı daha yaxşı təhlil etməyə və müxtəlif sahələrdə innovativ həllər yaratmağa şərait yaradır. Kimyəvi reaksiyalar təbiətdə hər zaman baş verən və müxtəlif sənaye sahələrində istifadə olunan proseslərdir. Bəşəriyyət üçün faydalı məhsulların və həllərin istehsalında kimya elmi mühüm yer tutur. Müasir elm və texnologiya kimya sayəsində inkişaf etməkdə davam edir.
Mənbə: Fikrimucit
Tərcümə etdi: Səidə Əsədli
