İkili ulduzlar və çoxlu ulduz sistemləri hər kəsin maraq dairəsində olan hadisələrdir. Bəzi tək ulduzlar binokl ilə müşahidə edildikdə bir-birinə yaxın ulduzlar kimi görünür. Bunlar, müvafiq olaraq, iki və ya daha çox ulduzdan ibarət ola bilər və ikili, binar və ya çoxlu ulduzlar adlanır. Lakin bu sistemləri müşahidə etmək üçün tez-tez binokl tələb olunur, çünki bir çoxu çılpaq gözlə görünmür. Lakin bütün ikili ulduzlar ikili ulduzlar deyil.
İkili ulduz sistemi nədir?
Göydə bir-birinə daha yaxın olan iki ulduzdan ibarət olur, Yerdən baxıldıqda onlar kiçik bucaqlı məsafə ilə ayrılırlar. Çox vaxt onlar tək bir ulduz kimi görünür.
Onlar fiziki bir vahid təşkil edir və bir-birinə cazibə qüvvəsi ilə bağlıdır, beləliklə ortaq ağırlıq mərkəzinin ətrafında dövr edirlər. Orbital dövrlər bir neçə gündə minlərlə ilə qədər dəyişir. Ulduzların sürəti və bir-birinə olan məsafə orbital dövrün ritmini dəyişir.
Kainatdakı əksər ulduzlar ikili və ya çoxlu sistemə daxildir. Bunun səbəbi yeni ulduzlar qaz buludlarında formalaşarkən onların öz fırlanması iki və ya daha çox ulduzun yaranmasını təşviq edir. Günəş kimi tək ulduzlar çox nadirdir.
Optik və fiziki ikili ulduzlar
Gecə səmasında bəzən elə ikili ulduzlar müşahidə edirik ki, bu ulduzlar bizim baxış bucağımızdan, bir-birinə yaxın olmalarına görə ikili ulduzlar kimi görünür, amma əslində onlar çox uzaqdadırlar. Yaxın zamanda tanınan bir nümunə Cygnus bürcündəki Albireo ulduzudur. O, parlaq narıncı ulduz və daha solğun mavi ulduzdan ibarət olub.
Spektroskopik və fotometrik ikili ulduzlar
Mizar ulduzu əsl qrup ulduz sistemdir və dörd ayrı ulduzdan ibarətdir. Bu ulduzlardan ikisi vizual ikili ulduzlardır və binokl və ya kiçik teleskopla ayrıca müşahidə edilə bilər, çünki onlar 14.4 bucaqlı saniyə məsafəsindədirlər. Sistemdəki digər iki ulduz isə spektroskopik binar ulduzlardır. Onlar yalnız öz fərdi işıq spektri ilə aşkar edilə bilər, hansı ki, fırlanma ilə dəyişir.
Fotometrik ikili ulduzlar bir ulduzun parlaqlığını ölçməklə aşkarlanır. İki ulduz bir-birini örtəndə parlaqlıq əyrisində müntəzəm dəyişikliklər müşahidə edilir. Perseus bürcündəki Algol belə bir keçici dəyişkən ulduzun nümunəsidir.
Gecə səmasındakı ən parlaq ulduz
Gecə səmasındakı ən parlaq və əsl ikili ulduzun Sirius olduğu ehtimal edilir.
1862-ci ilə qədər Siriusun ikili ulduz olduğu kəşf edilməyib. Ulduz çox parlaq əsas komponent A və A ətrafında dövr edən bir ağ cücə ulduzundan ibarətdir. Ağ cücə çox solğun işıq saçır, görünən parlaqlığı təxminən 8.5-dır.
Bu da göstərir ki, ikili və ya çoxlu sistemlər parlaqlıqda böyük fərqlilik olan ulduzlardan ibarət ola bilər.
Mənbə: Star Registration
Tərcümə etdi: Arzu Qafarova
